Leesgroep met boekbesprekingen

Boekbesprekingen, leesclubs, leeskringen en leesgroepen

Erik Vlaminck: Suikerspin (boekbespreking november 2011)

Posted on | July 26, 2012 | No Comments

Biografie en bibliografie (rechtstreeks overgenomen uit de portrettengalerij van www.cobra.be)
vr 28/10/2011 – 11:20 Erik Vlaminck ruilde de sociale sector in 1991 voor de literaire. Hij groeide uit tot een echte Vlaamse schrijver die postmoderne trends aan zich voorbij liet gaan en resoluut de kaart van het naturalisme koos.
Erik Vlaminck (°1954) werkte in de psychiatrie en de thuiszorg en als straathoekwerker, voordat hij professioneel schrijver werd en later ook directeur van een Academie voor Schrijfkunst in Antwerpen.
Zijn debuut “Quatertemperdagen” (1991) leidde een zesdelige romancyclus in. Daarin staat zijn eigen familie maar ook een verdwijnend agrarisch Vlaanderen centraal. Niet zelden spelen familiegeheimen en een dubieus oorlogsverleden een rol.
De meeste aandacht trok Vlaminck met “Wolven huilen” (1995) dat voor de NRC-prijs werd genomineerd. Een “fout” familielid vlucht na zijn gevangenisstraf voor collaboratie naar Canada. De emigratie naar Canada speelt opnieuw een rol in “Brandlucht” (2011), een roman over duiven, circusolifanten en andere ontheemden.
Erik Vlaminck besloot de cyclus met “Het schismatieke schrijven”, waarin hij zijn drijfveren om schrijver te worden het duidelijkst blootlegt. Zijn ervaringen in de psychiatrische verzorging zijn daar niet vreemd aan.
Erik Vlaminck sluit in zijn Vlaamse thematiek op een minder experimentele wijze aan bij het werk van Walter van den Broeck en Leo Pleysier. De naturalistische trant kon in de hoogdagen van de postmodernistische proza weinig indruk maken, noch op de meeste critici noch op de verstrekkers van subsidies. Vlaminck protesteerde vanuit zijn duidelijke maatschappelijke engagement tegen deze behandeling. Met de respons van lezers en critici gaat het inmiddels de goede weg op.
“Suikerspin” (2008), een knap geconstrueerde roman over het Vlaamse kermis- en circusleven en “Brandlucht” (2011) werden met lof besproken en herdrukt. De moeilijke tijden lijken voorbij voor schrijver Erik Vlaminck.
Personages:
Jean-Baptist Van Hooylandt x …?
Albert Van Hooylandt x Martha
Arthur x Miranda van Frituur Miranda
Tony x Jana
Anna en haar vader Henri
Richard De Clever
Tweeling Joséphine en Anastasia

Enkele vragen:
1. Verklaar de titel
2. Twee personen van het viergeslacht Van hooylandt komen het meest aanbod. Wie? Waarom? Zijn er gelijkenissen?
3. Ook de auteur komt in het verhaal naar voren. Hoe?
4. Hoe vind je de opbouw van het verhaal?
5. In het interview spreekt Erik Vlaminck over de ‘samenhorigheid van de kermiskramers’. Vind je dat in het boek terug?
6. Er wordt vaak gesproken over de fantasie die aan het verdwijnen is. Waar en hoe vind je dat terug?
7. De personages in het boek hebben veel dromen. Welke?
8. De ogen neerslaan…. Dit gegeven komt verschillende keren voor in het verhaal. Wanneer? Waarom?
9. Het laatste hoofdstuk draagt de titel “Arthur Van Hooylandt weet”. Wat weet hij?
10. Die waarheid is iets dat de man met de texasbroek “al lang vermoedde” (p. 283). Heb je het zelf ook vermoed?
11. Wat vind je van de taal? Is het dialect? Verklaar.

Recensie in Cobra:
Bij de boeken die in 2009 op een nominatie mogen rekenen is er eentje dat in augustus verschenen is en inmiddels al herdrukt werd. “Suikerspin” is een knappe en boeiende roman waarin Erik Vlaminck (1954) het harde en in vele opzichten marginale leven van foorkramers en ‘barakkenvolk’ oproept. Het is ook het verhaal van een tentoongestelde Siamese tweeling. De afwisseling van stemmen, het historische bereik, de knappe constructie en de spanning tot de laatste bladzijde maken “Suikerspin” tot een roman die vele lezers verdient.
Schrijver met grijs haar en Texasbroek
De eerste roman van Erik Vlaminck (“Quatertemperdagen”) viel op door het verteltalent en de sociale deernis van de schrijver. Met “Wolven huilen” kwam de bevestiging dat hij een roman kon opbouwen en dat zijn kleine Vlaamse lieden in de geschiedenis en in de wijde wereld thuishoren. In “Suikerspin” laat Vlaminck zijn verbeelding los op historische documenten. Hij duikt er zelf in op als de schrijver met ‘grijs haar en Texasbroek’ en met een naam ‘die me deed denken aan een gedrogeerde coureur van lang geleden.’
Een ‘boniseur’ vol zelfmedelijden
Hier is foorkramer Arthur van Hooylandt aan het woord, een onvergetelijke stem in dit boek, dwingend en onbetrouwbaar als de boniseur die hij zijn leven lang is geweest. Een boniseur is een kermisgast die zijn attractie aanprijst. Van Hooylandt klinkt bekrompen, hatelijk, goed van de tongriem gesneden, grappig, brutaal en vol zelfmedelijden.
De schrijver die via zijn personages aanwezig is, die zich bescheiden tussen hen beweegt, en alles discreet tot een verrassende ontknoping voert, is een sterk element dat enigszins aan Louis-Paul Boon herinnert.
Een kermisattractie
“Suikerspin” is in de eerste plaats het verhaal van een Siamese tweeling. De pientere Joséphine en de stomme Anastasia worden in 1893 in een Frans dorp niet ver van de Belgische grens geboren. Na een verblijf in een Belgisch instituut voor geesteszieken en de opname in een stiefgezin, belanden de meisjes in een Gents hotel waar ze bekeken worden en uiteindelijk als slaven verkocht aan foorkramer Jean-Baptist Van Hooylandt, die de lezer al eerder als een aan zijn lot overgelaten kind heeft leren kennen.
De tweeling wordt een kermisattractie, een ‘fenomeen’. Dat het om twee mensen gaat is niet voor iedereen evident. Gelukkig duikt er de ‘foraine’ Anna Lombaerts op die hen zo goed als het kan behoedt voor extreme verwaarlozing, geweld en misbruik.
Als Van Hooylandt en een zatte kompaan met hun wagen naar Frankrijk trekken, waar ze met een circus rondtoeren, gaat het van kwaad naar erger. Als de meisjes opnieuw opduiken, in 1912 op de kermis van Diest, voltrekt zich een drama dat tot in het heden doorwerkt. Die sluier wordt pas op de laatste bladzijde gelicht.

Vergeten samenleving op wielen
Erik Vlaminck tekent niet alleen een oude en harde 19de eeuwse kermiswereld, maar ook de veranderingen en verschuivingen tot in de huidige tijd, waarin de kermis op sterven na dood lijkt.
Vlaminck heeft oog voor de vrijheid en de charme, de vrijbuiterij en bekrompenheid, de wreedheid en de solidariteit die deze ‘vergeten’ samenleving op wielen kenmerkt.
Naast het drama met de meisjes is er een hedendaags conflict met Arhur van Hooylandt, zijn zoon Tony – een in zijn ogen slome onderwijzer – en zijn ‘Hollandse pothoer’ van een schoondochter in de hoofdrollen.
Erik Vlaminck weet met veel verve en veel beheersing over tijd en locaties heen mensen en werelden op een spannende wijze aan elkaar te verbinden. “Suikerspin” boeit en ontroert zonder ‘truken van de foor’, louter door de aandacht van de schrijver voor zijn personages, de levendigheid van zijn taal en de beheersing van zijn vertelling. Hier is een schrijver aan het werk die zo beweeglijk is als zijn foorkramers.

Johan De Haes

Comments

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

  • Dit is de blog van Ann Vandamme

    Licentiaat geschiedenis- Begeleider leesgroepen- Boekenliefhebber- Kunstliefhebber Werkt in de Openbare Bibliotheek van Pepingen
  • Archives

  • Tags

  • Laatste commentaren

  • 4 visitors online now
    1 guests, 3 bots, 0 members
    Max visitors today: 15 at 11:31 am UTC
    This month: 21 at 10-07-2014 08:39 pm UTC
    This year: 21 at 10-07-2014 08:39 pm UTC
    All time: 2514 at 03-27-2002 05:19 am UTC