Siegfried Lenz: Duitse les (leesgroep september 2014)

1)Biografie: Siegfried Lenz werd in 1926 in Pruisen geboren. Zijn vader was douanier. Op zijn 13de kwam hij bij de Hitlerjugend. Op zijn 17de werd hij soldaat in de marine. Kort voor het einde van WOII deserteerde hij echter(Hij weigerde immers een opstandige medesoldaat dood te schieten) en wist zich maandenlang in Denenmarken te verbergen. Na de oorlog begint hij filosofie en literatuur te studeren in Hamburg. Maar die studie breekt hij af om bij de conservatief-liberale krant ‘Die Welt’ te gaan werken. Het is in 1951 dat hij als vrij auteur begint te werken: romans, verhalen, essays en hoorspelen.
Lenz kent in Duitsland eenzelfde status als Heinrich Böll en Günther Grass. Hij ontving vele prijzen, waaronder in 1988 de Vredesprijs van de Duitse Boekhandel

2)Bibliografie (van zijn in het Nederlands vertaalde werken. Allemaal door Van Gennep uitgegeven)

2010: Een minuut stilte
2011: Duitse les (oorspronkelijk °1968)
2011: Het lichtschip
2011: Het begin van iets (verhalen)
2012: Het verlies (oorspronkelijk °1981)
2012: Schitterlicht (verhalen)
2013: Een dure grap. Verhalen uit Bollerup
2013: Bureau Gevonden Voorwerpen
2014: Oefenterrein
2014: Onder water

3)Personages:

Siggi Jepsen
Jens Jepsen: vader van Siggi, posthuiscommandant van de Rijkspolitie te Rugbüll
Gudrun Jespen: moeder van Siggi
Hilke (xAddi) en Klaas Jespen: zus en broer van Siggi
Asmus Asmussen
grootvader Siggi
schilder Max Ludwig Nansen x Ditte
Jutta en Hobst: twee kinderen die bij de schilder wonen
Dokter Teo Busbeck
Joswig: oppasser van Siggi
Himpel: directeur instelling
Wolfgang Mackenroth: psycholoog die werk over Siggi maakt onder de titel ‘kunst en criminaliteit’

4)Enkele vragen:

a)Verklaar de titel.
b)Siggi moet een opstel schrijven met als titel ‘De vreugden der plicht’. Hij herinnert zich daarbij verschillende situaties. Welke? Bij wie?
c)Waarom en door wie wordt Siggi Wiet-Wiet genoemd?
d)Wanneer kom je te weten waarom Siggi in een heropvoedingskamp zit?
e)Siegfried Lenz hanteert een heel schilderachtige stijl. Bewust? Voorbeelden?
f)Siggi legt de schuld van al zijn ellende bij zijn vader. Akkoord?
g)Welke rollen spelen de onzichtbare schilderijen?
h)Let ook even op de overgangen tussen het ‘nu in de cel’ en ‘de herinneringen aan vroeger’. (p.253)
i)De oorlog maakt ook na de oorlog slachtoffers. Verklaar.
j)In de Standaard van vorig weekend stond een aangrijpend interview met de dichter Leonard Nolens. Ik citeer zijn laatste woorden: “Als men mij zou verbieden om te schrijven, zou ik knettergek worden. Maar dat kan mij niet verbieden. Ook niet als men mij potlood en papier afneemt. Dan schrijf ik het wel in mijn hoofd.¨
k)Welke rol speelt kunst in deze roman?
l)Emil Nolde diende als voorbeeld voor de schilder. Had je hem herkend?

5)Emil Nolde:

Emil Nolde (°1867-1956) woonde in het Duitse dorp Nolde in de huidige deelstaat Sleeswijk-Holstein. Zijn echte naam was Hansen. Als schilder was hij bekend omwille van zijn heftig kleurgebruik (zie eerste schilderij uit 1913) Op politiek vlak zou hij (in tegenstelling tot was Lenz laat uitschijnen) een ferm aanhanger van de NSDAP, van een ‘Germaanse kunst’ en een groot antisemiet die bijvoorbeeld Joodse kunsthandelaars en schilders verachtte.
Tot hij zijn schilderijen tegen alle verwachtingen ook op de door Hiltel georganiseerde prpagandatentoonstelling ‘Entartete Kunst’ (=ontaarde kunst) in 1937 zag hangen … Sindsdien mocht hij niet meer schilderen, ook niet privé… Toch werkte hij in het geheim aan een reeks aquarellen, de zgn ‘Ongeschilderde schilderijen’(Zie tweede schilderij uit 1945). Je kan ze beschouwen als een soort waterverfstudies voor schilderijen die hij nooit zou maken.

6)Een recensie van Willem van Zadelhoff in De Standaard der Letteren van 1 april 2011

Na de succesvolle novelle Een minuut stilte brengt Van Gennep nu een heruitgave van een van de bekendste romans van Siegfried Lenz op de markt. Duitse les is een aanklacht tegen de Duitsers die niet meer voor zichzelf dachten.

In 2008 verscheen Een minuut stilte van de Duitse auteur Siegfried Lenz (1926). Ook in het Nederlands taalgebied was deze ingetogen novelle een succes. Wellicht heeft dat uitgeverij Van Gennep moed gegeven een van zijn bekendste romans,Duitse les uit 1968, opnieuw uit te brengen. Het betreft een ongewijzigde herdruk van de vertaling uit 1970, toen uitgebracht onder de titel Duits!.
1954. Een instelling voor moeilijk opvoedbare jongeren op een eiland in de Elbe bij Hamburg. Tijdens de Duitse les krijgen de leerlingen de opdracht een opstel te schrijven: ‘Iedereen mag schrijven wat hij wil; zolang het maar over de vreugden der plicht gaat.’

De eenentwintigjarige Siggi Jepsen krijgt geen woord op papier. Niet dat zijn herinnering of zijn fantasie tekortschiet, nee, het is veeleer dat hij zoveel te vertellen heeft dat hij, hoe hij ook zijn best doet, geen begin kan vinden. Het papier blijft blanco en dat levert strafwerk op. Bovendien wordt hij opgesloten en mag hij voorlopig geen bezoek ontvangen. ‘En al moet ik het verleden wakker maken: ik moet beginnen’, verzucht hij.

Bij ‘de vreugden der plicht’ moest Jepsen onmiddellijk denken aan zijn vader, de overijverige veldwachter van het dorp Rugbüll in Sleeswijk-Holstein, de noordelijkste politiepost van Duitsland. En aan de expressionistische kunstschilder Max Ludwig Nansen.

In 1943 werd er een beroepsverbod tegen Nansen uitgevaardigd. Zijn schilderijen vielen onder de ‘entartete Kunst’. De vader van Jepsen, die sinds zijn vroege jeugd met Nansen bevriend was, had de opdracht erop toe te zien dat het verbod werd nageleefd. Het was zijn plicht als politieman. Daarmee was voor hem de kous af. Want: ‘wie zijn plicht doet, hoeft zich geen zorgen te maken – zelfs niet als er ooit andere tijden zouden komen’.

Nansen werd in het begin ook door het nazisme aangetrokken, maar begreep al snel na de machtsovername in 1933 dat deze stroming er vooral op uit was de mens van zijn individuele vrijheid te beroven. Bij hem moest je niet met plicht aankomen: ‘Ik word er kotsmisselijk van als jullie ’t over je plicht hebben’. In zijn optiek moest men juist tegen zijn plicht in handelen.

Duitse les is een roman over in hoeverre men verantwoordelijk is voor zijn daden, ook als die in opdracht van een ander zijn gepleegd. Het is een genuanceerde aanklacht tegen het overgrote deel van de Duitsers, dat tijdens de nazitijd plichtsgetrouw bleef doen wat men hun opdroeg en zich na de geallieerde overwinning vaak achter plichtsbetrachting verschool. Dat het een meer dan actueel thema was, bleek uit het miljoen exemplaren dat binnen een paar jaar over de toonbank ging.

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online. Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!
Dit bericht is geplaatst in Bibliotheken met de tags , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *