Sebald: Austerlitz (boekbespreking nov 2008)

Biografie

Sebalds vader komt uit het Beierse Woud; in de Republiek van Weimar was hij slotenmaker en werkloze. Daarom nam hij dienst in het Hunderdtausendmannheer, zoals het leger destijds heette. In juni 1939 leerde hij zijn moeder kennen in een Beiers Alpendorp waar hij toen gelegerd was. “De manschappen stonden op het punt om Polen binnen te vallen; je kunt gerust stellen dat ik een produkt van het fascisme ben. De Polenfeldzug, waar mijn vader als onderofficier aan deelnam, heeft hooguit twee weken geduurd, maar in die korte tijd is er waanzinnig veel vernietigd. Alle getto’s in Zuid-Polen zijn toen in brand gestoken. Mijn vader heeft al die waanzin meegemaakt, hij zal zelf ook wel veel wandaden hebben begaan, maar ons heeft hij er nooit iets over verteld. Wel liet hij ons zijn brave, bijna vrolijke fotoalbums zien.”

Sebald was de middelste van drie kinderen en woonde eerst bij zijn grootvader, aan wie hij zeer gehecht was. Hij had een minder sterke band met zijn vader, die in 1947 uit Franse krijgsgevangenschap terugkeerde en in een fabriek ging werken. Van 1948 tot 1963 woonde de familie in Sonthofen. In het midden van de jaren ’50 trad zijn vader toe tot de Bundeswehr. Sebald voltooide de Oberrealschule in Oberstdorf in 1963.

Om medische redenen werd Sebald vrijgesteld van militaire dienst. Hij studeerde twee jaar literatuurwetenschap in Freiburg am Breisgau en behaalde in 1966 een Licence de Lettres in Fribourg, Zwitserland. Hij zette te zijn studie voort aan de Universiteit van Manchester en trouwde in 1967. Hij doceerde korte tijd in Manchester en in Zwitserland.

Vanaf 1970 was Sebald lector aan de Universiteit van East Anglia in Norwich. Hij promoveerde in 1973 met een studie over Alfred Döblin, in 1986 in Hamburg met “Die Beschreibung des Unglücks”. In 1988 werd hij door de Universiteit van East Anglia benoemd tot hoogleraar Duitse letterkunde. In 1989 richtte hij het British Centre for Literary Translation op in Norwich.

Sebald overleed in 2001 ten gevolge van een verkeersongeluk, waarbij zijn dochter Anna zwaar gewond raakte.

Bibliografie

Literatuurwetenschap

· Carl Sternheim: Kritiker und Opfer der Wilhelminischen Ära, 1969

· Der Mythus der Zerstörung im Werk Döblins, 1980

· Die Beschreibung des Unglücks. Zur österreichischen Literatur von Stifter bis Handke, 1985

· A radical stage: theatre in Germany in the 1970s and 1980s, 1988

· Unheimliche Heimat, Essays, 1991

· Logis in einem Landhaus, Autorenportraits über Gottfried Keller, Johann Peter Hebel, Robert Walser u.a., 1998

· Luftkrieg und Literatur, 1999

Literair

· Nach der Natur. Ein Elementargedicht, 1988

· Schwindel.Gefühle, 1990

· Die Ausgewanderten. Vier lange Erzählungen, 1992

· Die Ringe des Saturn. Eine englische Wallfahrt, 1995

· For years now (Engelse gedichten), 2001

· Austerlitz, 2001

· Unerzählt, 33 Texte, 2003

· Campo Santo, Prosa, Essays (redactie Sven Meyer), 2003

Nederlandse vertalingen

· Melancholische dwaalwegen. Amsterdam: De Bezige Bij, 1992

· De emigrés : vier geïllustreerde verhalen. Amsterdam: De Bezige Bij, 1993

· Austerlitz. Amsterdam: De Bezige Bij, 2003

· De natuurlijke historie van de verwoesting. Amsterdam: De Bezige Bij, 2004

· Naar de natuur. Amsterdam: De Bezige Bij, 2006

· De ringen van Saturnus : een Engelse pelgrimage. Amsterdam: De Bezige Bij, 2007 (2e ed.; herziene vertaling)

Prijzen

· Fedor-Malchow-Lyrikpreis 1991

· Preis der Literatour Nord 1994)

· Berliner Literaturpreis 1994

· Johannes-Bobrowski-Medaille 1994

· Nominatie voor de Europese literatuurprijs 1996

· Mörike-Preis van de Stadt Fellbach 1997

· Wingate Prize for Fiction 1997

· Heinrich-Böll-Preis 1997

· Prix du meilleur livre étranger 1999

· Joseph-Breitbach-Preis 2000

· Heinrich-Heine-Preis 2000

· National Book Critics Circle Award 2002

· Literaturpreis der Stadt Bremen 2002 postuum

· Romanprijs van de National Book Critics Circle 2002 postuum

Werk

Sinds het einde van de jaren ’80 publiceerde Sebald literair werk, dat aanvankelijk vooral in Angelsaksische wereld, onder meer door toedoen van Susan Sontag, gewaardeerd werd. In Duitsland kreeg hij vanaf het midden van de jaren ’90 bekendheid. Zijn literair oeuvre is klein, maar buitengewoon origineel. Hij is vaak getipt als kandidaat voor een Nobelprijs.

Als kind al was Sebald verontwaardigd door het stilzwijgen over de nazitijd en de oorlog. Hij kreeg zelfs een hekel aan zijn naam Winfried Georg, voor zijn gevoel een ‘echte nazi naam’, en liet zich Max of Bill noemen. Het trauma van de Tweede Wereldoorlog is ook het centrale thema van zijn literaire werk. Belangrijk daarin is verder de vraag naar de functie van de herinnering en het geheugen, en de rol daarbij van het visuele.

Sebald hield zich in zijn werk bezig met buitenstaanders, zoals emigranten die hun plaats zoeken tussen hun omgeving en hun herinneringen. In zijn vaak met foto’s geïllustreerde proza worden (schijnbare) feiten en fictie vermengd.

“Als nu een Duitser een jood ontmoet, wil hij uitsluitend over het jodendom praten. Alsof een jood alleen maar een jood is en geen gepassioneerde dichter, wandelaar of wat dan ook! In zijn omgang met joden treft zelfs de meest welwillende Duitser steevast de verkeerde toon.’

De beulen en barbaren blijven zorgvuldig buiten beeld en op woorden als “nazi’s’ of “Auschwitz’ lijkt een taboe te rusten. “Ik houd niet van pathos’, zegt Sebald. “Ik wantrouw het aanklagerige toontje van Duitse schrijvers als Rolf Hochhuth en Heinrich Böll. Hun morele verontwaardiging komt bijna altijd neer op het vrijpleiten van zichzelf.’ Zelf streefde hij naar “een evenwicht tussen een nostalgisch verlangen naar vroeger en een scherp historisch bewustzijn’.

Het zoeken naar dat evenwicht blijkt een hels karwei; van elke twintig bladzijden die Sebald schreef bleef meestal maar één bruikbaar kantje over. “Ik probeer het steeds opnieuw, altijd met de hand, door elkaar heen en over elkaar heen, met heel veel doorhalingen – het ziet er niet uit. “Vooral op het platteland zijn de sporen van de joden die er geleefd hebben volkomen uitgewist. Het is belangrijk om duidelijk te maken dat er niet alleen in Hamburg en Berlijn joden hebben geleefd, maar ook in de agrarische gemeenschappen.’

Over de dodelijke kwaliteit van herinneringen gaan de verhalen in De emigrés en veel ander werk. Met grote precisie en fijngevoeligheid reconstrueert hij hierin de levens van een aantal joodse migranten uit de Duitse provincie. In hun nieuwe vaderland, in Frankrijk, Engeland of Amerika, gaan zij voor geslaagde burgers door, maar op hun oude dag vallen zij ten prooi aan een fatale vorm van melancholie. Zij hebben heimwee naar het Duitsland van hun kinderjaren, maar hun herinneringen zijn door de nazi’s vergiftigd.

Sebald beschouwde ook zichzelf een beetje als een emigré. Hij was twintig toen hij uit Duitsland wegging. “De directe aanleiding voor mijn vertrek was dat ik in Duitsland niet goed kon studeren omdat de universiteiten er uit hun voegen barstten. Achteraf besefte ik dat ik me er ook erg onbehaaglijk had gevoeld omdat alle docenten en hoogleraren met de bruinhemden hadden geheuld.”

Tot het einde van zijn leven bezat Sebald de Duitse nationaliteit, want “wanneer je met een dermate beladen geschiedenis geboren bent als mijn generatie, mag je je afkomst niet verloochenen’. Het hoort bij zijn métier, vindt hij, om die dingen te beschrijven waar de generatie van zijn ouders over zweeg.

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online. Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!
Dit bericht is geplaatst in Bibliotheken met de tags , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *