Per Petterson: Twee wegen (leesgroep mei 2015)

twee wegen1)Biografie:
Petterson werd geboren in Oslo in 1952. Zijn vader werkte in een schoenenfabriek. Zelf ontdekte hij op zijn 18de de literatuur. Hij werd opgeleid tot bibliothecaris en werkte later als boekhandelaar en vervolgens ook als vertaler. Vanaf de jaren negentig is hij fulltime schrijver.
In 1990 verloor hij zijn ouders, zijn broer en zijn neef in de brand op de veerboot Scandinavian Star waarbij 159 mensen het leven lieten.
Momenteel woont hij met zijn tweede vrouw Pia en haar kinderen in een boerderij met schapen en kippen. Dit huwelijk is eveneens zijn tweede huwelijk.

2)Bibliografie: een keuze uit…

1992 Ik vind het best
1996 Heimwee naar Siberië
2000 Kielzog
2003 Paarden stelen
2008 Ik vervloek de rivier des tijds
2012 Twee wegen

3)Belangrijkste personages:

Tommy Berggren, zijn zus Siri en de tweelingzusjes
De ouders van Tommy:
Jonsen, die later voor Tommy zorgt
Jim
De moeder van Jim

4)Enkele vragen:

•Verklaar de vriendschap tussen Jim en Tommy. Wat zijn de verschillen? Waarin zie je gelijkenissen?
•Wat vind je het belangrijkste thema in dit boek?
•Hoe komt het dat ze elkaar al 35 jaar niet gezien hebben?
•Hoe komt het dat Tommy en Siri (broer en zus) uit elkaar groeien?
•Wat is er volgens jou met de moeder van Tommy en Siri gebeurd?
•Beschrijf die bewuste septemberdag in 2006 van de beide vrienden.
•Hoe eindigt het verhaal?
•Petterson gebruikt verschillende vertelperspectieven. Waarom doet hij dat?
•Petterson noemt zichzelf een intuïtieve schrijver. Akkoord?
•De oorspronkelijke titel is ‘Jeg Nekter’, wat staat voor ‘Ik weiger’. Wat vind je van de Nederlandse titel?

5)Een recensie uit Cobra van 8 mei 2014 door Annick Vandorpe

Een klein voorval kan een verwoestend effect hebben op een levensloop, toont Per Petterson aan in ‘Twee wegen’, het verhaal van twee ex-vrienden die elkaar na vijfendertig jaar terugzien en hun verdrongen verleden in de ogen moeten kijken.

In Noorwegen is Per Petterson (1952) momenteel een van de meest toonaangevende schrijvers. De auteur, die tevens literatuurcriticus en vertaler is, publiceerde zijn eerste werk al in de jaren tachtig, maar buiten de landsgrenzen maakte hij pas naam met de roman ‘Paarden stelen’ (2003), die bekroond werd met de International IMPAC Dublin Literary Award.
‘Twee wegen’ is zijn negende titel. Jeg Nekter, doopte hij het boek oorspronkelijk, wat staat voor ‘Ik weiger’. Gevoelsmatig dekt de Noorse titel met z’n bittere bijklank de lading beter. Want Petterson vertelt hier een wrange geschiedenis.
In de steek gelaten
Het verhaal begint in 2006 voor dag en dauw op een brug nabij Oslo. Twee mannen zien elkaar na vijfendertig jaar bij toeval terug. Jim staat te vissen, Tommy rijdt in een gloednieuwe Mercedes naar zijn kantoor. Ooit waren Tommy en Jim twee handen op één buik, maar toen ze achttien waren, splitsten hun wegen zich op. De mannen herkennen elkaar en hebben een kort, ongemakkelijk gesprek. De ontmoeting brengt het verleden naar boven, en in het volgend etmaal zal het leven van allebei een andere wending nemen.
Wat Jim en Tommy samenbracht, toen ze in de jaren zestig opgroeiden in een geïsoleerd gehucht op het Noorse platteland, was hun penibele gezinssituatie. Jim had zijn vader nooit gekend en woonde alleen met zijn moeder, een godsdienstlerares en strenge christen, terwijl Tommy het moest stellen met een aan alcohol verslaafde, gewelddadige vader. Zijn moeder had hem en z’n drie zusjes op een decemberdag in 1964 in de steek gelaten, waarna ze nooit meer iets van haar hadden vernomen. Toen Tommy op een dag weer eens door z’n vader werd toegetakeld, sloeg hij terug. Vader verdween van het toneel en de kinderen kwamen in pleeggezinnen terecht. Tommy trok in bij Jims buur Jonsen, een alleenstaande man die in een houtzagerij werkte en bij wie Tommy op zijn zestiende aan de slag kon.
Eenzaamheid en vertwijfeling
Jeugdtaferelen alterneren met scènes uit de 24 uur die volgen op het weerzien. In de afgelopen vijfendertig jaar zijn de rollen omgedraaid. De briljante Jim van vroeger, sterleerling op het gymnasium, is nu eenzaam, ziek en arbeidsongeschikt en zit quasi aan de grond, terwijl Tommy, die niets van z’n schoolcarrière terechtbracht en het gymnasium niet afmaakte, een hoge post bekleedt in de financiële sector en de kronen binnenrijft. Maar de chique Mercedes en dure pakken vormen slechts een fragiel glanslaagje, dat na het weerzien met Jim afbrokkelt en eenzaamheid en vertwijfeling blootlegt. Waar is het tussen de twee vrienden misgegaan? En hoe moet het verder?
Petterson jongleert vakkundig met vertelperspectieven. We krijgen het verhaal nu eens te horen uit Tommy’s oogpunt en dan weer uit dat van Jim, maar Tommy’s zus Siri komt ook aan het woord, en af en toe duikt een neutrale verteller op. Daardoor beschikken wij over meer informatie dan de personages zelf, wat de spanning opdrijft.
Voor wie het werk van Petterson kent, zal de thematiek vertrouwd aandoen. In zijn oeuvre draait het vaak om eenzame figuren die het verleden niet kunnen loslaten. Het meest bekende voorbeeld is ‘Paarden stelen’, over twee oude mannen die herinneringen ophalen aan een zomer uit hun jeugd, toen ze voor het eerst in contact kwamen met dood en verraad. Een ander terugkerend element in de romans van Petterson is familie, meer bepaald verbroken familiebanden. Vreemd is dat niet als je weet dat hij zelf zijn ouders en broer verloor in de brand op de Star-ferry van 1990, waarbij 159 mensen het leven lieten.
Intuïtieve schrijver
Wat Tommy en Jim in hun jeugd niet vonden in hun familie, kregen ze van elkaar. Tommy: “Jim en ik waren vrienden door dik en dun, dat was altijd zo geweest, je zag ons zelden alleen buiten staan, zonder de ander, zonder Jims schouder tegen die van Tommy, of omgekeerd.” Bijna achttien jaar lang waren de twee elkaars steun en toeverlaat. In de sleutelscène die het evenwicht in de relatie zal verstoren en de vriendschap op korte tijd zal ondermijnen gebeurt niet veel, maar een klein incident kan verstrekkende gevolgen hebben, afhankelijk van hoe je reageert.
Pettersons proza is schatplichtig aan dat van Ernest Hemingway en Alan Sillitoe, maar ook aan dat van Knut Hamsun, zijn landgenoot die in 1920 de Nobelprijs kreeg en wiens solitaire, getroebleerde personages niet meer weg te denken zijn uit de literatuurgeschiedenis.
“Een intuïtieve schrijver”, noemt hij zichzelf, waarmee hij bedoelt dat hij zich niet laat leiden door een plan, maar door wat in hem opwelt. Dat klinkt door in z’n lange, vloeiende zinnen die onverwachte richtingen op meanderen en waarin hij moeiteloos schakelt tussen de innerlijke en uiterlijke wereld van zijn personages. Ook inhoudelijk schemert de spontane werkwijze door en daar wringt het schoentje soms. Petterson reikt mozaïekstukjes aan, opent pistes en laat ons puzzelen.
Het verhaal doet enigszins denken aan ‘Gloed’ van Sándor Márai, waarin twee oude vrienden na eenenveertig jaar samenkomen om elkaar te confronteren met een bepalende gebeurtenis uit hun verleden. Ook Márai doet uitgebreid beroep op de verbeelding en geeft geen pasklaar antwoord, maar als lezer heb je wel het gevoel dat het antwoord tussen de regels verborgen zit, als je maar goed genoeg zoekt. In ‘Twee wegen’ is dat niet per se zo. Sommige lacunes lijken eerder vaagheden dan bewust weggelaten inhoud.
In een interview met de Turkse krant Zaman zegt Petterson: “Hemingway zei dat je alles uit een roman kon weglaten zolang je zelf exact weet wat het is. Vroeger gaf ik hem gelijk, vroeger gaf ik Hemingway in alles gelijk, maar nu denk ik er niet meer zo over.” Wie het bij het rechte eind heeft, moet elke lezer voor zich uitmaken. De een zal ‘Twee wegen’ grandioos vinden, anderen zullen een tikje op hun honger blijven zitten.

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online.
Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!

Dit bericht is geplaatst in Bibliotheken met de tags , . Bookmark de permalink.