Lloyd Jones: Meneer Pip (boekbespreking mei 2009)

Biografie

Lloyd Jones is geboren in 1955 in Lower Hutt (Nieuw-Zeeland), een plaats die regelmatig voorkomt in zijn romans. Hij studeerde aan de Victoria Universiteit, en werkt als journalist, consultant en schrijver van zowel romans, verhalen, als 2 jeugdboeken.

Hij won de Commonwealth Writers Prize en de Kriyama prijs voor zijn roman ‘Mister Pip’. Diezelfde roman kwam ook in de shortlist voor de Man Booker Prize for Fiction 2997.

Nu leeft hij in Wellington.

 

Bibliografie

1991: Swimming to Australia: verhalen

1994: Last Saturday (photographs bij Bruce Foster)

1997: This house has three walls

1998: Choo Wo

2000: The Book of Fame

2002: Here at the end of the World we learn to Dance

2003: Napoleon and the Chicken Farmer   (illustrated by Graeme Gash)   (prentenboek)

2004: Everything You Need to Know About the World by Simon Eliot  (tieners)

2004: Paint Your Wife    (roman)

2007: Mister Pip   (roman)

 

Enkel Mister Pip is in het Nederlands te verkrijgen (Bezige Bij)

 

 

Personages

 

Mr.Watts – genaamd Pop Eye – is getrouwd met Grace

Matilda

Moeder Matilda

Vader Matilda werkt in Australië

 

 

Situering in tijd en ruimte

 

Bougainville, genoemd naar de Franse ontdekkingsreiziger Louis-Antoine de Bougainville, is een eiland in de Grote Oceaan. Het eiland is, met een oppervlakte van 8.800 km2, het grootste eiland van de Noordelijke Salomonseilanden, maar het behoort staatkundig bij Papoea-Nieuw-Guinea. Er leefden in 2000 175.160 mensen op het eiland. De hoofdstad is Arawa.

Tussen 1989 en 1997 was op het eiland een bloedige burgeroorlog aan de gang tussen de lokale rebellengroep BRA (Bougainville Revolutionary Army), geleid door Francis Ona, en regeringstroepen. Naar schatting kwamen in deze oorlog 20.000 burgers om, vooral door acties van het regeringsleger, dit op een totale bevolking van 200.000 personen.

In 1997 volgde een wapenstilstand, en in 1998 werd in Nieuw-Zeeland een voorlopig vredesakkoord getekend, gevolgd door een definitief vredesakkoord in 2001. Bougainville kreeg de status van autonome provincie en uiterlijk 2015 dient in een referendum de toekomst van het eiland bepaald te worden.

 

 

Charles Dickens

 

Engels romanschrijver, (Landport 07-02-1812 – Rochester 09-06-1870)

Dickens’ beroemdste roman David Copperfield, over een wees die na veel ellende opgroeit tot een beroemd schrijver, is geen verkapte autobiografie. Maar de uit Zuid-Engeland afkomstige Dickens exploiteerde zijn verleden als een goudmijn. Een kort verblijf als 12-jarige in een Londense fabriek (toen zijn vader wegens schulden in de gevangenis zat) leverde stof voor ongelukkige kinderromans als Oliver Twist en The Old Curiosity Shop; zijn baantje als parlementsverslaggever scherpte zijn oor voor de karikaturale retoriek van de hogere klassen (die hem onder meer van pas kwam in zijn meesterwerk Bleak House), en zijn andere journalistieke werk bracht hem in aanraking met de Londense armoede en misdaad die in zijn werk een steeds grotere rol gingen spelen. Dickens werd een instantberoemdheid door zijn als feuilleton gepubliceerde komische romandebuut The Pickwick Papers (1836-1937) dat net als David Copperfield, Nicholas Nickleby (1838-1839) en het deels in Amerika spelende Martin Chuzzlewit (1843-1844) geënt was op de 18de-eeuwse picareske romans van Laurence Sterne, Henry Fielding en Tobias Smollett. Zijn latere feuilletons (zoals Hard Times en Little Dorrit) zijn pessimistischer van aard, hoewel Dickens het oorspronkelijke einde van Great Expectations (over een jongen die in al zijn ambities wordt teleurgesteld) in een happy ending veranderde. Aan zijn inventieve plots en zijn vermogen om sentiment te doseren, ontleent Dickens zijn huidige status als populairste en invloedrijkste schrijver van de Victoriaanse tijd; zijn romans verdienen het ook om gelezen te worden om de superieure retoriek, mooie beeldspraak, humoristisch getekende personages en briljant benaderde spreektaal, waarin zich Dickens’ liefde voor het theater weerspiegelt.

 

Enkele vragen:

1. Op welk moment in de roman vond u de kracht van de verbeelding het duidelijkst aanwezig en waarom?

2. In hoeverre is het nodig om de roman Great Expectations van Dickens te kennen om Meneer Pip te kunnen lezen en begrijpen?

3. Matilda schrijft Pips naam in het zand bij haar familieleden. Waarom doet ze dat? Waarom is haar moeder hier zo boos om?

4. Waarom zou Matilda’s moeder haar mond hebben gehouden tegen de regeringstroepen over de locatie van het boek van Dickens?

5. Welk oordeel heeft u over de vertelstem van Matilda? Past deze bijvoorbeeld goed bij haar en hoe worden de gruwelijkheden van de oorlog door haar weergegeven?

6. Waarom draagt meneer Watts soms een rode neus als hij zijn vrouw op een karretrje voorttrekt?

7. Wat is de betekenis van het verhaal van de Koningin van Sheeba? En waarom vertelt Meneer Watts dit? En waarom is het van belang dat Dolores dit verhaal kent?

8. Hoe ontwikkelt zich de relatie tussen meneer Watts en Matilda’s moeder? In hoeverre beïnvloedt zijn geloof in de kracht van verhalen haar geloof in de bijbel en andersom?

9. Welke rol spelen vraagstukken over ras en identiteit in de roman? Hoe belangrijk is meneer Watts blanke huid?

10. Welk effect heeft het isolement van het eilandleven, dat door de aanhoudende oorlog versterkt wordt, op de dorpsbewoners? En welk effect heeft deze gekozen ruimte op u als lezer?

11. Namen – bijnamen, echte namen, verkeerde namen, naamsverwarring, naamsverandering – zijn belangrijk in het boek. Welke betekenis heeft naamgeving voor de verschillende personages? Wat draagt dit onderwerp bij aan de thematiek van de roman?

12. Op het eind van het boek gaat Matilda op zoek naar het verleden van meneer Watts. Waarom doet ze dat en wat ontdekt ze? Verandert haar ontdekking iets aan haar gevoelens voor hem? In hoeverre veranderde het iets aan uw eigen gedachten over meneer Watts?

13. Begrijpt u dat de rebellen ademloos naar meneer Watts’ verhalen luisteren tijdens de avonden aan de rand van het oerwoud? Hoe beoordeelt u de verhalen die meneer Watts hen vertelt, op spanning, inhoud en meeslependheid?

14. De ouders geven ook wijsheden aan de schoolkinderen. Welke wijsheden zouden u ouders kunnen meegegeven hebben?

15. Dit boek gaat over een gedenkwaardig boek uit de jeugd. Welk boek ‘van vroeger’ is jou bijgebleven? 

 

Recensie: 

Een boek en een oceaan vol vis

(DS 12 oktober 2007, Kathy Mathys)

Wat heeft een kind uit Papoea-Nieuw-Guinea aan een roman van Dickens? Heel wat, zo blijkt uit Meneer Pip van Lloyd Jones. Misschien levert dit dromerige boek de Nieuw-Zeelander volgende week de Man Booker Prize op.

De Nigeriaanse schrijver Ben Okri vertelde me ooit dat Shakespeare in zijn ogen een Afrikaan was. Hij had het niet over de identiteit van de Engelse bard, maar over zijn universele stem. Of je nu in Hongkong woont of in een dorp in de Sahara, Shakespeare heeft voor iedereen iets te bieden. Goede boeken laten je nu eenmaal moeiteloos reizen door tijd en ruimte.De veertienjarige Matilda vindt een vriend in Pip, het hoofdpersonage uit Dickens’ Great expectations (1860). Nochtans is die zielsverwantschap niet vanzelfsprekend. Pip leefde in de negentiende eeuw en hij hield zich op in duistere Londense straten. Matilda woont in de vroege jaren 1990 op Bougainville, een eiland van Papoea-Nieuw-Guinea. Veel meer dan een kokosboom en een oceaan vol vis hebben de dorpsbewoners niet. Matilda kan zich dan ook niets voor de geest halen bij de varkenspasteien en bierkruiken waarover Pip spreekt. Toch hebben Matilda en Pip iets gemeen: een afwezige vader en een zwerfzucht die hen vol ongeduld de horizon laat afspeuren.
Lloyd Jones situeert zijn roman tegen de achtergrond van een burgeroorlog, waarover hij in de jaren 1990 verslag deed als journalist. De regeringssoldaten – door de zwarte Matilda ‘roodhuiden’ genoemd – leveren slag met het rebellenleger. Hulp uit het Westen blijft uit en kinderen sterven aan malaria. De enige overgebleven blanke is meneer Watts. Die heropent het dorpsschooltje en leest elke dag een hoofdstuk voor uit Great expectations, een roman die voor opschudding zal zorgen. Matilda’s moeder is jaloers omdat dochterlief ‘haar tanden in een groter stuk van de wereld had gezet’. De diepgelovige vrouw heeft haar bedenkingen bij de weetjes die de goddeloze blanke haar kind bijbrengt. De situatie escaleert wanneer een van de regeringssoldaten denkt dat Pip een man is die zich schuilhoudt in het dorp.

Aanvankelijk zijn Pips avonturen voor Matilda puur escapisme. Ze houden de helikoptergeluiden en geweerschoten op afstand. Toch heeft meneer Watts grote verwachtingen van zijn klas. Hij benadrukt dat Pip een ‘gentleman’ was. Dat heeft niets te maken heeft met het dragen van een pak en bolhoed. Voor Watts is een gentleman iemand die moreel handelt.

Dat kondigt al enigszins aan dat de dorpsgenoten ethische keuzes zullen moeten maken. Gelukkig is Jones geen schoolmeestertype en de parallellen tussen Dickens’ wereld en de situatie in Bougainville vloeien op een ongedwongen manier uit het verhaal voort. Wie Great expectations niet gelezen heeft, kan trouwens perfect volgen. Matilda vertelt de belangrijkste plotverwikkelingen aan haar moeder. Ook dit leidt niet tot geforceerde ingrepen.

Niet toevallig opent dit boek met Umberto Eco’s citaat ‘Personages migreren’. Pip is een reiziger die zich losmaakt uit de laagste klassen en opklimt in de maatschappij. Zijn identiteit verandert en dat houdt hem scherp. Ook Matilda beseft dat ze zich kan losrukken uit een voorgeschreven rol.

Ruikt dit alles te veel naar de film Dangerous minds, waarin de lelieblanke Michelle Pfeiffer de zwarte kids bekeert tot de poëzie van Dylan Thomas? Vrees niet, op Hollywoodse leest geschoeid sentiment blijft uit, al had ik het moeilijk toen de dronken rebellen aanschoven bij het kampvuur van meesterverteller Watts. Dat boeken zelfs de meest dolgedraaide geesten kunnen betoveren, is een nobele gedachte, maar of ze strookt met de realiteit van een oorlog is een andere vraag. Toch schrijft Jones prachtige dingen over wat literatuur vermag. Hij toont hoe boekenverhalen zich moeiteloos verweven met onze eigen levens en hoe herkenbaar de capriolen blijven van iemand die tweehonderd jaar geleden heeft geleefd.

In deze beheerste en hartverwarmende roman is de balans tussen humor en drama nagenoeg perfect. Jones beschrijft de oorlogsgruwelen op een ingetogen, soms bijna laconieke manier. Wanneer alle huizen zijn platgebrand, wordt het dorp heropgebouwd. ‘Iedereen heeft weleens een vogel een nest zien bouwen – nou, zo deden wij het ook’, vertelt Matilda. Lloyd Jones is een verfijnd stilist die zijn parelzinnen perfect weet te doseren. Van mij mag deze Nieuw-Zeelander, die met Meneer Pip al zijn tiende roman schreef, gerust met de Booker Prize aan de haal gaan.
 

 


 

 

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online. Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!
Dit bericht is geplaatst in Bibliotheken met de tags , , , , , , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *