Leo Tolstoj: Anna Karenina (verslag van de bijeenkomst in Roosdaal door Mieke Massaer)

anna karenina
‘Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, ieder ongelukkig gezin is ongelukkig op z’n eigen manier’.

anna kareninaZo begint het boek Anna Karenina van de Russische schrijver Tolstoi geschreven in 1877.
Het boek is chronologisch opgebouwd en zonder grote sprongen in de tijd. De meeste personages worden gedurende een tweetal jaren gevolgd. De roman bestaat uit acht delen. Het is een omvangrijk boek, geschreven in een vlotte leesbare stijl en zonder ellenlange beschrijvingen.

Het boek begint met de huwelijkscrisis van Anna’s broer, Oblonski, die betrapt wordt op vreemdgaan.
Oblonski’s verhouding kenmerkt een verliefde persoonlijkheid die hij maar niet in bedwang kan houden. Daarom laat hij zijn getrouwde zuster, Anna Karenina, uit Sint-Petersburg overkomen om zijn vrouw (Dolly) over te halen niet bij hem weg te gaan. Bij aankomst in Moskou komt een spoorwegarbeider onder de trein terecht en laat het leven. Een voorbode van Anna’s eigen lot. Anna zelf is getrouwd met de hooggeplaatste overheidsdienaar Karenin. Anna ontmoet graaf Vronski en wordt hopeloos verliefd op hem. Ze krijgen een geheime relatie ten koste van hun sociale levens. Anna wordt zwanger van hem. Als Vronski daarop van een renpaard valt, toont Anna buitengewone zorgen over zijn lot. Zozeer zelfs dat het voor iedereen duidelijk is dat er iets aan de hand is en dus bekent ze schuld aan haar man. Vervolgens drijft Karenin in Petersburg Anna tot wanhoop omdat hij een scheiding weigert en dreigt haar voor altijd te scheiden van haar zoon Serjozja als ze ervandoor gaat of zich misdraagt. Karenin krijgt er echter genoeg van en begint een echtscheidingsprocedure. Hij bedenkt zich als hij hoort dat Anna dreigt te sterven bij de bevalling van haar kind. Aan haar sterfbed vergeeft hij Vronski, die uit spijtbetuiging probeert zelfmoord te plegen. Anna overleeft het en schenkt het leven aan een dochter die ze Annie noemt. Stiva ziet zich nu in de positie geplaatst dat hij, ter haar behoeve, bij Karenin op een scheiding aandringt. Vronski maakt eerst aanstalten om naar Tasjkent te vluchten, maar nadat hij Anna spreekt, bedenkt hij zich en samen vertrekken ze naar Europa, zonder een scheiding. In Europa doen Vronski en Anna hun best om vrienden te vinden die hen accepteren en activiteiten te vinden die hen zullen vermaken, maar uiteindelijk keren ze terug naar Rusland. Karenin wordt ondertussen getroost en beïnvloed door de gehaaide gravin Lydia Ivanovna, die een aanhangster is van de religieuze en mystieke ideeën die bij de hoge klasse populair zijn. Ze overhaalt Karenin om Serjozja bij Anna vandaan te houden. Anna slaagt er ondanks alles in om Serjozja onverwachts te bezoeken op zijn verjaardag, tot woede van Karenin, die zijn zoon verteld had dat zijn moeder overleden was. Kort daarop vertrekt zij met Vronski naar het platteland. Stiva bezoekt Karenin om zijn steun te verkrijgen voor een nieuwe baan en daarbij verzoekt hij Karenin om in een scheiding toe te stemmen. Maar Karenin laat zich nu inspreken door een “helderziende” die hem kennelijk aanraadt om nee te zeggen. Anna en Vronski raken steeds verbitterder tegenover elkaar. Ze maken plannen om naar het platteland terug te keren, maar in een jaloerse bui vertrekt Anna eerder en werpt zich voor de trein om zelfmoord te plegen. Ze bedenkt zich op het laatste moment en kan niet meer wegkomen. Ze wordt overreden en sterft.

Parallel met het verhaal van Anna loopt het verhaal van Levin. Levin is een landheer. Hij beheert het grondgebied van hemzelf en zijn twee broers in een omgeving die nauw samenhangt met zijn spirituele gedachten en overpeinzingen. Hij komt in het begin van het boek naar Moskou om Kitty een aanzoek te doen. Dit aanzoek word afgewezen omdat Kitty verliefd is op Vronski. Als Kitty hoort dat Vronski verliefd is op Anna, reist ze af naar een kuuroord in Duitsland om van de schok te bekomen. Levin is heel ongelukkig. Hij gaat terug naar zijn landhuis en richt zich volledig op zijn boerderij.
Een toevallige glimp van Kitty doet Levin beseffen dat hij nog steeds van haar houdt. Daarna onderneemt Stiva een koppelpoging bij Levin, hij organiseert namelijk een ontmoeting tussen Levin en Kitty die resulteert in een goedmaken gevolgd door een verloving. Vervolgens trouwen Levin en Kitty. Een paar maanden later hoort Levin dat zijn broer Nikolaj op sterven ligt. Het echtpaar reist naar hem toe en Kitty verzorgt hem tot hij sterft. Ondertussen ontdekt Kitty ook dat ze zwanger is. Later bevalt Kitty van een zoon. Dankzij de vreugden en angsten van het vaderschap en na een lang gesprek met een oude boer, bekeert Levin zich ten lange lesten en stelt zijn geloof niet langer in vraag.

De roman verscheen in eerste instantie als een serie in een tijdschrift. Pas later verscheen de roman in boekvorm. ‘Anna Karenina’ speelt zich af in de hoogste kringen van de Russische maatschappij. Tolstoj was echter zowel een moralist als een scherp criticus van de buitensporigheden van zijn aristocratische gelijken.

Tolstoj besteedt de meeste aandacht aan de perspectieven van Anna en Levin. Hij tracht bij deze twee figuren zoveel mogelijk de innerlijke zielenroerselen bloot te leggen en te doorgronden. Tolstoj kruipt als het ware in het hoofd van de personages om van daaruit de personages te sturen.

Het boek leest als een perfecte liefdesroman. Een belangrijk thema in het boek is de huwelijksmoraal. Dit thema wordt ondersteund door de volgende motieven: Kitty en Levin hebben een ideaal huwelijk. Anna maakt haar stabiele huwelijk kapot door haar liefde voor graaf Vronski. Oblonski en Dolly hebben een slecht huwelijk maar blijven bij elkaar omdat ze elkaar nodig hebben.
Andere thema’s in het boek zijn: de zin van het leven, dood, wraak en familie. Dit wordt onderschreven door de volgende motieven: Levin is in het hele boek op zoek naar de zin van het leven, de vroege dood van zijn broer versterkt dit nog. Wronski vindt dat zijn leven geen zin meer heeft en doet een zelfmoordpoging. Als Oblonski en Anna op het perron in Moskou staan, gaat er een stationswerker dood door een aanrijding met een trein. Anna pleegt zelfmoord als wraak op Wronski.

Op veel manieren was Anna Karenina de meest persoonlijke roman van Tolstoj. Met het personage Levin verhaalt Tolstoj een stuk van zichzelf uit. Men gaat er vaak van uit dat Levin’s gedachtegang gelijkstemt met die van Tolstoj zelf. Het personage van Levin diende als klankbord voor het uiten van Tolstoj’s mening inzake aspecten over: het platteland, de opkomende industriële revolutie en filosofische bedenkingen over geloofskwesties. Tolstoj is ervan overtuigd dat het platteland de sleutel is tot Russische welvaart en welzijn, in tegenstelling tot de Westerse vooruitgang, die de nadruk legt op de steden en daardoor het land verwaarloost. Wat betreft de geloofskwestie beleeft Levin aan het einde van het verhaal een openbaring dat hem een reden aan zijn bestaan geeft. Door in God te geloven en Zijn regels te volgen, ervaart Levin de vreugdevolle vrede van het geloof.

Over deze advertenties

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online. Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!
Dit bericht is geplaatst in Bibliotheken. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *