Julia Franck: De middagvrouw (boekbespreking mei 2013)

middagvrouw 1julia franck in passa portaA. Biografie
Julia Franck werd samen met haar tweelingzus op 20 februari 1970 in Oost-Berlijn geboren.
“Mijn moeder was actrice en mijn vader filmregisseur. Hij had haar op toneel gezien en wilde haar voor de hoofdrol in een film. Tijdens de opnamen werd ze zwanger van hem, maar hij geloofde haar niet, hij dacht dat hij onvruchtbaar was. En omdat mijn moeder niet met hem wilde samenleven, waren ze al uit elkaar voordat ik en mijn tweelingzus geboren waren.” ( interview in Trouw, 24 april 2012) (foto in Passa Porta, Brussel)

In 1978 vertrok de moeder met haar 2 dochters van Oost-Berlijn naar het Westen, waar ze eerst negen maanden in het opvangkamp Marienfelde verbleven, wat genoeg verhaalstof leverde voor de roman ‘Kampvuur’.
Daarna gingen ze in Sleeswijk-Holstein wonen. In 1983 trok Julia naar de ‘grote stad’ Berlijn om er bij vrienden te gaan wonen. In 1991 haalde ze toch nog haar einddiploma van het gymnasium. Daarna studeerde ze rechten, oud-amerikanistiek, nieuwe Duitse literatuur en filosofie.
Toen Julia 17 was, stierf haar vader. Hij was een getraumatiseerd man. Op zijn zevende werd hij door zijn moeder in de steek gelaten, en heeft haar sindsdien nooit meer gezien. Dit drama was het uitgangspunt voor haar roman ‘De middagvrouw’.
Haar grootmoeder, Ingeborg Hunzinger, van moeders kant was Joods, communistisch gezind en een bekende beeldhouwster. Zij staat model voor de roman ‘Rug aan rug’ (2012).
Daarnaast had ze veel bijbaantjes, waaronder het meewerken aan verschillende kranten en bij de radio. Julia Franck verbleef ook regelmatig in de VS, Mexico en Guatemala.
Momenteel woont zij samen met haar kinderen weer in Berlijn. Ze heeft geen partner.
“Ik leef met een schuldgevoel. Het schuldgevoel dat ik er niet iedere minuut, iedere seconde voor mijn kinderen ben. De uren dat ik werk, dat ik schrijf, moet ik ze ergens onderbrengen, bij een kindermeisje, bij hun grootouders of bij hun vader. Dat schuldgevoel is des te groter omdat ik zelf als meisje bij verschillende mensen en verschillende families ben opgegroeid. En omdat ik net als mijn grootmoeder en mijn moeder niet ben getrouwd.” (interview in Trouw, 24 april 2012)

B. Bibliografie (van in het Nederlands vertaalde werken)

2001: De gigolo
2002: Buiklanding
2004: Kampvuur
2008: De middagvrouw
2012: Rug aan rug

C. Personages

1. In Bautzen (in Duitse Saksen):
Ouders Selma en Ernst Ludwig Würsich
Dochters Martha en Helene (Helene is 9 jaar jonger)
Dienstmeid Mariechen
Leontine, de vriendin van Martha
Gustav Grumbach of oom Gustav

2. In Berlijn:
De zussen Martha en Helene
Fanny Steinitz en haar partners: eerst Bernard, dan Erich
Leontine en haar echtgenoot Lorenz
Meneer Baron
Carl Wertheimer
Wilhelm

3. In Stettin (NW Polen)
Helene is nu Alice
Zoon Peter
Mevrouw Kozinska

D. Discussievragen

1. Op p.21 wordt voor het eerst over een personage met een ‘twijfelachtige afkomst’ gesproken. Gedurende het hele verhaal wordt er verwezen naar ‘vreemden’. Identiteit speelt een belangrijke rol in het verhaal. Tot en met een identiteitsverwisseling. Wanneer had je door dat Alice eigenlijk Helene is?
2. „In de naoorlogse Duitse literatuur was er altijd een duidelijk onderscheid tussen slachtoffer en agressor”, zegt Julia Franck in een interview. “Ik vroeg me af: waarom hebben schrijvers niet over personen geschreven die daartussen staan, over mensen die tegelijkertijd goed en slecht zijn?” (Rory McLean in www.goethe.be) Vind je dat ze daar in deze roman in slaagt?
3. De ‘middagvrouw’ is een spookachtige mythische figuur uit Lausitz, de Oost-Duitse regio waar Helene opgroeide, die ’s middags met de zon verschijnt. Haar betovering leidt tot verwarring, duizeligheid en zelfs tot de dood, het slachtoffer kan enkel weerstand bieden door over zichzelf en zijn werk te spreken. Voor Franck personifieert de Mittagsfrau een aangeboren inzicht voor de diepgaande behoefte die bij mensen leeft, hun ervaringen en verhalen uit te wisselen. (info uit www.goethe.be interview Rory McLean met Julia Franck). Waarom wordt deze middagvrouw als titel gebruikt? Zie ook p.127.
4. (p.63) Moeder zou de sinaasappelschillen tot de volgende winter in het sigarenkistje bawaren, tot de daaropvolgende, voor altijd, niemand mocht iets weggooien en Helenes vader wist waarom. // Weet jij waarom?
5. Selma kan haar dochter Helene niet uitstaan. Waarom? Toch toont Helene begrip voor haar moeder. Toon aan.
6. Zijn er overeenkomsten/gelijkenissen tussen moeder en dochter(s)? Toon aan.
7. Hoe is de relatie tussen de twee zussen?
8. Waarom trouwt Helene met Wilhelm?
9. Waarom geeft Wilhelm Helene de naam Alice?
10. Waarom laat Alice haar zoon achter? Begrijp je zijn reactie als, wanneer zijn moeder hem na 10 jaar plots wil komen opzoeken, hij zich verstopt?
11. Op p. 353 vraagt Alice zich af waarom Wilhelm haar ‘van ijzer’ noemt. Is Alice van ijzer? Is zij een ijzervreter (=iemand die weerstanden niet uit de weg gaat)? Verklaar.
Misschien krenkte het hem dat zij hem niet nodig had. Een man wilde nodig zijn, dat stond buiten kijf. Een ijzervreter wilde zijn doel niet kwijtraken, niet op het doel afketsen, ijzer op ijzer, en zeker niet van zijn bestaansgrond worden beroofd. En was het bij een vrouw anders? Was haarzelf er niet ook alles aan gelegen om elke dag op tijd in het ziekenhuis te zijn? Van ijzer, was dat een criterium, een eigenschap, een karaktertrek? De ijzeren discipline. …
12. Julia Franck heeft veel van haar eigen achtergrond in haar romans verwerkt, volgens sommige critici zelfs al te veel. Die noemden de opeenstapeling van rampen goedkoop en zelfs verwerpelijk. Anderen zeggen dat het juist die moedige zelfanalyse is – afgezien van Francks eruditie en uitstekend vakmanschap – die de roman zijn kracht verleent. Bovendien slaagt ze erin om het persoonlijke universeel te maken…. Hoe staan jullie hier tegenover?
13. Merk je dat Julia Franck joods is? Waaraan?
En dan komt Julia Franck met een verrassende wending. Uit het niets zegt ze ineens dat de romans niet alleen gaan over het verlangen naar liefde in familiaire omstandigheden die daar niet voor geschikt zijn, maar ook over het verlangen naar God. “Het is nauwelijks door critici opgemerkt dat de Joodse afkomst van de hoofdpersonen heel essentieel is. Hoewel ze hun geloof niet traditioneel, laat staan orthodox beleven, zijn ze toch op zoek naar God.” (interview Trouw)

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online.
Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!

Dit bericht is geplaatst in Bibliotheken. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *