John Steinbeck: De druiven der gramschap (leesclub Dilbeek september 2015)

druiven der gramschapBiografie:John Steinbeck werd geboren op 27 februari 1902 in Salinas in Californië. Zijn familie was van Duitse en Ierse afkomst. Zijn vader was penningmeester, zijn moeder lerares.
Hij groeide op in een kleine landelijke gemeente op één van de vruchtbaarste plekken van de V.S. In de zomer hielp hij vaak op de plaatselijke boerderijen en ranches. Daar leerde hij het leven van de migranten kennen.
Hij wist al van jongs af dat hij wilde schrijven. Zijn diploma biologie aan de universiteit haalde hij niet. Hij deed allerlei jobs (o.a. gids en conciërge bij een viskwekerij) en begon te schrijven. Later werd hij ook oorlogscorrespondent en was zelden thuis.
Hij trouwde drie keer. Met zijn tweede vrouw had hij twee zonen. Het derde huwelijk hield stand tot aan zijn dood in 1968 ten gevolge van hart- en vaatziekten. Hij wist al een tijdje dat hij stervende was.

Overzicht van de belangrijkste werken:

1935: Tortilla Flat (in 1942 verfilmd door Victor Flemming met oa Spencer Tracy)
1937: Of Mice and Men (in 1939 verfilmd door Lewis Milestrone)
1939: The Grapes of Wrath (in In 1940 verfilmd door John Ford met oa Henry Fonda)
1947: The Pearl (in 1947 verfilm door Emilio Fernandez)
1952: East of Eden
1962: Travels with Charly
In het totaal schreef hij 27 boeken, waaronder 16 boeken, zes non-fictie boeken en vijf verzamelingen van korte verhalen.
In 1962 ontving hij de Nobelprijs voor de Literatuur, waarop toen nogal kritiek kwam. The New York Times vroeg zich af of de Zweedse Academie geen betere keuze had kunnen maken. In die tijd werd Steinbeck vaak beschouwd als “een linkse sentimentele dinosaurus”.

Personages:

DE FAMILIE JOAD, bestaande uit
grootmoeder en grootvader
moeder en vader Tom
kinderen Tom jr, Noah, Al, Rosa (xConnie), Winfield en Ruthie

Daarnaast: oom John en ex-predikant Casy

Enkele vragen:

1. Op de cover van het boek staat de wereldberoemde foto van Dorothea Lange uit 1936 (ten tijde van de Grote Depressie) afgebeeld. Titel van de foto: migrantenmoeder. Ondertitel: Berooide erwtenplukkers in Californië. Vind je die foto goed gekozen en waarom?
2. Wat waren de klimatologische omstandigheden aan het begin en op het eind van dit verhaal?
3. Met hoeveel beginnen ze hun reis en met hoeveel zijn ze nog op ‘t laatst? Wie?
4. Wie is volgens jou het belangrijkste personage?
5. Tom jr. heeft een gevangenisstraf voor moord uitgezeten. In hoeverre is hij volgens jou schuldig? En in hoeverre vinden zijn familieleden en vrienden dat?
6. Verklaar: (einde hoofdstuk 23) Het zwervende volk zocht ootmoedig naar vermaak op de wegen.
7. Verklaar: (hoofdstuk 26) Moeder zegt: “Eén ding heb ik wel geleerd. Dat leer ik voortdurend, iedere dag. Als je in moeilijkheden bent of verdriet hebt of in nood zit – ga dan naar arme mensen. Dat zijn de enige die helpen – de enige.”
8. Welke rol hebben de vrouwen in dit boek? (zie ook hoofdstuk 8 …)
9. De personages in dit boek hechten veel belang aan familie en vriendschap. Geef voorbeelden.
10. Verklaar de titel. (hoofdstuk 25)
11. In het boek worden korte algemene hoofdstukken afgewisseld met het verhaal van de familie Joad. Waarom doet Steinbeck dat?
12. De ex-predikant Casy zegt dat hij niet preekt, maar “de mensen dingen vertelt.” Doet Steinbeck dat volgens jou ook? (hoofdstuk 10)
13. Het boek werd niet door iedereen goed onthaald. In sommige staten werd het boek verbannen uit bibliotheken, omwille van godlasterend en communistisch. Geef je eigen standpunt hierover.
14. Er komen nochtans veel bijbelse verwijzingen in het boek voor. Geef voorbeelden.
15. Wat zal er gebeuren na het laatste hoofdstuk, denk je?
16. Jeroen Bert zegt in onderstaand artikel: “Steinbecks crisisroman is ook vandaag nog steeds actueel”. Akkoord? Geef voorbeelden.

Enkele citaten:

(hoofdstuk 4): Casy zegt: “Ik heb zitten denken over de Heilige Geest en over Jezus. Ik dacht: Waarom moeten we ‘t God of Jezus in de schoenen schuiven? Misschien, dacht ik, misschien zijn het alle mannen en alle vrouwen die we liefhebben; misschien is het de Heilige Geest… de menselijke geest… de hele handel. Misschien hebben alle mensen één grote ziel, waar iedereen een deel van is. Dat zat ik nou te overleggen, en toen, helemaal opeens, wist ik het. Ik wist diep in mijn hart dat het waar was, en ik weet het nog.”

(einde hoofdstuk 20): Moeder zegt: “Je moet geduld hebben. Tom -wij,het volk, zullen immers nog leven wanneer al die mensen verdwenen zijn. Tom, wij zijn immers het volk dat voortleeft. Ze kunnen ons niet kapotmaken. Wij zijn toch het volk – ons leven gaat verder. Zelfs al delven we voortdurend het onderspit… Misschien worden we daar juist wel taai door. Rijke mensen komen en gaan dood, en hun kinderen zijn niets waard en ze sterven uit. Maar Tom, wij blijven komen. Maak je geen zorgen, Tom. Er komst een andere tijd.?”

(hoofdstuk 28) Tom zegt tegen zijn moeder: “Dan maakt het niet uit. Dan zal ik in het donker rondom je zijn. Dan ben ik overal – waar je maar kijkt. Als ergens gevochten wordt, omdat hongerige mensen willen eten, dan ben ik daar. Als de politie een mens aframmelt, dan ben ik daar. Als Casy gelijk heeft, ben ik te horen in de manier waarop mensen schreeuwen als ze woedend zijn en – en in de manier waarop kinderen lachen als ze honger hebben en weten dat het avondeten klaar is. En als onze mensen de dingen eten die ze zelf gebouwd hebben – dan ben ik daar. Snap je? God, ik praat al net als Casy. Dat komt doordat ik zoveel aan hem gedacht heb. Soms is ‘t net of ik hem kan zien.”

Achtergrondinfo uit Knack van 14 april 2014

John Steinbecks ‘De druiven der gramschap’ viert 75ste verjaardag
Op 14 april 1939 gaf John Steinbeck ‘The Grapes of Wrath’ met gemengde gevoelens prijs aan de buitenwereld. Hij was niet zeker over de kwaliteit van het boek en kon dus niet vermoeden dat het een tijdloos meesterwerk zou worden.

Steinbecks crisisroman is ook vandaag nog steeds actueel.
Er zijn niet veel Amerikaanse romans die zo vaak binnenste buiten gekeerd werden en worden als ‘The Grapes of Wrath’ (in het Nederlands vertaald als ‘De druiven der gramschap’). Al van bij de publicatie doorploegden tegenstanders van Steinbeck zijn maatschappijkritische roman om hun argumenten dat Steinbeck een communist was te onderbouwen.
Vandaag zijn het vooral Amerikaanse scholieren, studenten en academici die het boek tegen het licht houden. Niet langer omdat het een controversieel boek is, maar omdat het een Great American Novel is die naast onder meer ‘De hut van Oom Tom’ van Harriet Beecher Stowe en ‘De lotgevallen van Huckleberry Finn’ van Mark Twain onbetwistbaar behoort tot de canon van de Amerikaanse letteren.
Bewonderd en uitgespuugd
Die status heeft ‘The Grapes of Wrath’ te danken aan zijn intrinsieke kwaliteiten, maar ook aan de achteraf gezien perfecte timing waarop het verscheen, tien jaar na de beurscrash van Wall Street. Op het moment van publicatie was de verhaalstof van ‘The Grapes of Wrath’ nog steeds actueel en daardoor ook erg controversieel. Het boek werd een instant bestseller, werd door de pers overwegend goed onthaald, haalde verschillende prestigieuze prijzen binnen, waaronder de Pulitzer voor literatuur, en lag aan de basis van Steinbecks Nobelprijs uit 1962. Maar Steinbeck werd ook uitgespuugd door een deel van politiek Amerika en door de lobby van de Californische boeren, die zich aangesproken voelde door de vlijmscherpe maatschappijkritiek.
Steinbeck volgt in zijn verhaal de familie Joad, boeren uit Oklahoma die door de crisis en de aanhoudende droogtes die tijdens de jaren 1930 de vlaktes van de Amerikaanse Midwest teisterden (de zogenaamde Dust Bowl) hun heil zoeken in Californië. Alleen, zij zijn niet de enigen die een betere toekomst zoeken in de Golden State en Californische boeren buiten de toevloed van werkzoekenden uit. De poging van de Joads om iets aan hun lot te veranderen is dus bij voorbaat mislukt.
Authentieke verontwaardiging
Hun lotgevallen worden door Steinbeck met gedrevenheid en betrokkenheid geschetst. Hij is geen neutrale observator, maar een emotioneel betrokken partij. Zijn sympathie voor de kleine man, het slachtoffer van het groot kapitaal en van monsterachtige banken, had natuurlijk alles te maken met het feit dat Steinbeck een linkse rakker was. Maar hij zorgde ervoor dat zijn jeremiade ook oprecht was – authentieke verontwaardiging was een van zijn grootste betrachtingen bij het schrijven van ‘The Grapes of Wrath’.
Daartoe probeerde hij de rampspoed van de naar Californië uitgeweken boeren uit de Midwest met eigen ogen te zien. Steinbeck doorreisde Amerika als een verslaggever (wat later ook vorm kreeg in ‘Reizen met Charley’). Hij kende het rampengebied Oklahoma dus goed, en de route – deels langs de legendarische Route 66 – die de boeren naar het westen aflegden. En hij was via zijn vriend en kampbeheerder Tom Collins ook een bevoorrecht getuige van hoe het er toeging in de Californische opvangkampen waar de migranten terecht kwamen.
Actueel
In ‘The Grapes of Wrath’ beschrijft Steinbeck de met hindernissen doorregen belevenissen van de Joads met visueel detail en geeft hij hen een stem in geloofwaardige dialogen. Tussendoor gaat hij op soms Bijbelse toon de beschouwende toer op om de economische en klimatologische context van het onheil van de Joads te schetsen. Het maakt het boek nog steeds heel leesbaar.
Actueel is het eveneens nog steeds. Niet alleen omdat het gaat over mensen die ondanks alle tegenslag toch volharden in hun streven naar een beter leven. Ook omdat de geschiedenis zich af en toe herhaalt en veel Amerikanen sinds de vastgoedbubbel uiteenspatte en daarop de crisis van 2008 volgde, zichzelf in zekere zin herkennen in de van hun land gedreven familie Joad.
De geest van Tom Joad
De culturele impact van ‘The Grapes of Wrath’ – kort na het verschijnen en op langere termijn – valt ook af te lezen aan de talrijke adaptaties en verwijzingen in andere media. Hoofdpersonage Tom Joad duikt op in ‘The Ballad of Tom Joad’ op het album Dust Bowl Ballads van Woody Guthrie uit 1940 en in het soloalbum ‘The Ghost of Tom Joad’ van Bruce Springsteen uit 1995. Guthrie en Springsteen zijn niet toevallig twee geëngageerde muzikanten. Het boek werd in 1940 al verfilmd door niemand minder dan John Ford en met Henry Fonda in de rol van Tom Joad. Vorig jaar kondigde Steven Spielberg aan dat hij aan een remake werkt van de Ford-film.
Ondertussen blijft het boek van Steinbeck gelezen worden, ook in onze contreien. In mei 2013 bracht uitgeverij Atlas Contact via het fonds LJ Veen Klassiek nog een nieuwe vertaling uit. Het ziet er dus naar uit dat de geest van Tom Joad hier nog wel een tijdje zal rondwaren.
(Jeroen Bert)

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online.
Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!

Dit bericht is geplaatst in Bibliotheken met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *