Jan Siebelink : Knielen op een bed violen (boekbespreking okt 08)

Biografie
Jan Geurt Siebelink werd op 13 februari 1938 geboren in Velp. Hij was de oudste zoon van drie. Kort na zijn geboorte begon zijn vader een kleine bloemenzaak. Zijn vader zou ooit een ‘hemels visioen’ gekregen hebben, waarop hij zich aansloot bij een streng orthodoxe groepering, waarschijnlijk de Paauweanen (volgenlingen van de in 1956 in Den Haag gestorven. Siebelink werd leraar en studeerde in zijn vrije tijd Franse taal- en letterkunde. Van de Franse auteurs bewonderde hij heel erg J.K. Huysmans, en dan vooral zijn donker boek ‘A rebours’. Hij vertaalde het als ‘Tegen de keer’. Siebelink is gehuwd, heeft drie kinderen, twee kleinzonen (Kaj en Teun) en twee kleindochters (Hanne en Alana)

Romans en verhalen

1975: ‘Nachtschade’ (verhalen: o.a. het zgn oerverhaal ‘witte chrisanten’)
1980: ‘De herfst zal schitterend zijn’ (roman)
1990:  ‘De overkant van de rivier’ (roman: hier is Hannah geïnspireerd op zijn moeder. Bekroond met Bordewijkprijs)
1993: ‘Verdwaald gezin’ (roman)
1994: ‘Laatste schooldag’ (verhalen)
1997: ‘Vera’ (roman)
1999: ‘Mijn leven met Tikker’ (roman)
2001: ‘Engelen van het duister’ (roman)  over 2 broers …
2002: ‘Margaretha’ (roman over Margaretha van Parma)

2005: ‘Knielen op een bed violen’ (roman. Bekroond met AKO-literatuurprijs)
2007: ‘De kwekerij’ (verhalen)
2008: ‘Suezkade’ (roman) !

De regisseur Paul Verhoeven heeft een optie genomen op de filmrechten van Jan Siebelinks roman Knielen op een bed violen . Het is nog niet bekend wanneer Verhoeven begint met de verfilming.

 

De toneelbewerking van Knielen op een bed violen door BOS is ook genomineerd voor  de  Toneel Publieksprijs 2007-2008.

 

Personages

 

Hans Sievez,

Jozef Mieras (de mier)

Margje van Renes,

Ruben,

Tom

Huib Steffen (met uitwas in nek)

Chris Ibel (dwerg of griezel)

Vriendin Ruben (zie Hooglied p. 378)

 

De oefenaar Huib Steffen is waarschijnlijk gebaseerd op de oefenaar Huib Melissen uit Barneveld, de oom van Jan Siebelink.

 

Het geloof dat Mieras vertegewoordigt kun je aanduiden als ‘hypercalvinisme’. In de 20 ste eeuw was J.P. Paauwe (1872-1956)  zo’n hypercalvinist. Zijn volgelingen komen nog altijd samen in ‘thuislezingen’. Meer info over hun vereniging vind je op www.ds-paauwe.nl  Niet zoeken op zondag. Dan is deze website gesloten

 

Enkele vragen

 

1.      Verklaar de titel.

2.      Wat vind je van het gekozen perspectief? (let op p. 285, 440, …)

3.      Hoe wordt de godsdienstbeleving van Hans weergegeven? Met respect? Of juist niet? (let ook op p. 207: verzekeringen….// p. 365: heer-e )

4.      Hans denkt nog vaak aan zijn vader. (zie p. 267, 354, …) Hoe komt dat? Welke rol speelt zijn vader. Begrijp je dat?

5.      p.321 ‘zijn psalmboek, zijn sigaretten’. Waarom worden die woorden, en niet alleen hier, samen geplaatst?

6.      Hans worstelt met zijn liefde enerzijds voor Margje en anderzijds voor het geloof. (p. 319: hier wil hij Margje kwijt, p. 367: hier wenst hij Mieras kwijt // p 274: hij wil Margje helpen en de anderen buitengooien….) . Wat overwint uiteindelijk? Hoe verklaar je dat?

7.      Het landschap wordt kleurrijk beschreven, het geloof daarentegen gitzwart. De liefde voor de schoonheid van het landschap staat in schril contrast met geloof in de lelijkheid van de mens. Toon aan.

8.      Het geloof van Hans heeft zijn weerslag op zijn seksueel leven. Toon aan.

9.      Er komen enkele taalspelletjes in het boek voor: ( p. 314: willig zijn – bewilligmaking – bewilliging , p. 425: aanklevende, inklevende en inwonende zonden. 425 en p. 320: een … omgekeerde!)

10.  (p. 279): “Oh God, al die boeken!”  Hebben we hier met een boekenverslaving te maken?

 

Enkele citaten:

 

Een aantal nauwelijks opvallende gebeurtenissen en feiten uit de werkelijkheid door de verbeelding en de betovering van de stijl tot iets groots transformeren – dàt is voor mij literatuur. In mijn romans en verhalen gaat het altijd om gewone mensen, maar door intens licht op hen te laten vallen, komen ze los van de werkelijkheid en worden tot raadselachtige personages. Literatuur hoort mensen bijzonder te maken. (in www.jansiebelink.be)

 

Juryvoorzitter Hans Dijkstal noemt het winnende boek van de AKO literatuurprijs 2005: “Ontroerend en aangrijpend eerlijk…, … het grijpt je bij de keel en laat je onthutst achter.”

 

Karel Osstyn in de Standaard der Letteren: “Meer dan eens moet je de drang onderdrukken het boek van je af te gooien, wanneer de vogelverschrikkels in hun versleten zwarte jassen weer op Hans Sievez’ erf neerstrijken, maar je leest door”.

 

Jan Siebelink in Trouw (maart 2006): “„Nee, ik heb niet met paauweanen gesproken. Alles wat ik daarover heb opgeschreven, zat nog in mijn hoofd. Al die teksten heb ik als kind uitentreuren gehoord. Niet dat ik dat vervelend vond, want ik zat met grote aandacht naar mijn vader of naar een andere prediker te luisteren aan de tafel in onze huiskamer. En ik vond dat ik daar heel goed naar moest luisteren, omdat daar het eeuwig heil gepredikt werd. Mijn twee broers waren veel onverschilliger, zij deden onderwijl allerlei andere dingetjes. Ik wilde net als mijn vader ook zalig worden.”

De geschiedenis achter ‘Knielen op een bed violen’

“De waarheid was een stuk milder”

Door Willemien Groot

12-02-2008

De Nederlandse roman ‘Knielen op een bed violen’ van Jan Siebelink is een van de best verkopende literaire werken van de afgelopen jaren. Er zijn 450.000 exemplaren van verkocht. Hij is bekroond met de AKO-litaratuurprijs en genomineerd voor de Libris-prijs. De roman riep veel vragen op over de onbekende stroming in het protestantisme. Fred van Lieburg schreef er een boek over: ‘Het punt des tijds’.

De populariteit van een roman over een obscure religieuze stroming in het ontkerkelijkte Nederland vraagt om een verklaring. “Religie is de laatste jaren in opmars”, zegt Fred van Lieburg, hoogleraar Geschiedenis van het protestantisme. “Mensen zijn weer op zoek naar spiritualiteit. En in een tijd waarin moslimfundamentalisme in de belangstelling staat, ontdekken mensen dat er ook een strenge, radicale stroming in christelijk Nederland bestaat.”

Semi-autobiografisch
‘Knielen op een bed violen’ is een semi-autobiografische roman waarin Jan Siebelink zijn jeugd beschrijft en vertelt over de bekering van zijn vader – de romanfiguur Hans Sievez. De vader van Jan Siebelink was een gewone man met een bloemenkwekerij in Velp. Hij behoorde tot de groep ‘thuislezers’, protestanten die zich hadden afgewend van de kerk en ’s zondags voor zichzelf of ook voor hun huisgenoten een preek lazen. Degelijk, conservatief en afkomstig uit de bevindelijke stroming binnen het calvinisme.

In de roman staat Hans Sievez onder voortdurende druk van sombere strenggelovigen die hem, onder de dreiging van hel en verdoemenis, willen bekeren tot hun geloof. Hij probeert uit hun buurt te blijven, maar gaat ten slotte overstag. Ten koste van zijn huwelijk, zijn bedrijf en de band met zijn kinderen.

 

 

 

De werkelijkheid is minder zwart en somber, vertelt historicus Fred van Lieburg. “Niet dat ik ‘Knielen op een bed violen’ op de historische snijtafel wilde leggen, maar het leek me toch zinvol om iets te vertellen over historische achtergrond van deze beweging en over de familiegeschiedenis van de Siebelinks.”

Thuislezers
De thuislezers zijn een groep mensen rond dominee Paauwe, een vrome man uit Bennekom die in 1914 in conflict raakte met de bestuurders van de Hervormde Kerk. Paauwe maakte in die tijd een persoonlijke bekeringscrisis door en trok ten strijde tegen de vrijzinnigheid. De dominee is tenslotte uit de kerk gezet.

Dominee Paauwe gaf een eigen prekenblad uit, dat in de jaren vijftig zo’n 1500 abonnees telde. Nu zijn er misschien nog zo’n 300 thuislezers. “Ze zijn vooral te vinden in de achterban van de Staatkundig Gereformeerde Partij en van het Reformatorisch Dagblad”, zegt Van Lieburg.

 

 

 

Volgens Van Lieburg ging Paauwe ervan uit dat er geen ware kerk meer was. “Mensen moesten ook niet proberen er een op te richten”, zegt hij. “Paauwe ontwikkelde een eigen leer, waarin de nadruk werd gelegd op een bewuste geloofservaring”. ‘Het punt des tijds’, de titel van Van Lieburgs studie, verwijst naar die centrale leer van Paauwe. “Daarmee benadrukte de dominee dat een bekering geen levenslange worsteling kon zijn. Het was een aanwijsbaar moment in iemands leven. Alsof hij werd getroffen door een bliksemschicht.”

Bestaande personen
Tijdens zijn onderzoek achterhaalde Van Lieburg een aantal bestaande personen uit het netwerk van de familie Siebelink, die model hebben gestaan voor de personages in de roman. De boekverkoper die Hans Sievez probeert te bekeren, in de roman Jozef Mieras geheten, is gedeeltelijk gebaseerd op de bestaande boekverkoper Hendrik Gerlofsma. Alleen behoorde deze man niet tot de Paauweanen. Gerlofsma kwam regelmatig op de kwekerij om religieuze boeken aan te bieden. Jarenlang fietste hij met zijn boekentas over de Veluwe.

Huib Steffen is een andere bekende van de familie. In de roman is hij een nare ‘zwartjas’ die zelfs op het sterfbed van Hans Sievez diens vrouw en kinderen bij hem weghoudt. In zijn geloofsleer is contact met een onbekeerde immers uit den boze, omdat het ‘heil’ van de stervende dan in gevaar kan komen. Volgens Van Lieburg is de romanfiguur Huib Steffen deels gebaseerd op Huibert Melissen, een oom van de auteur. Hij had een boerderij in Barneveld. “In werkelijkheid een vriendelijke man die goed met mensen overweg kon. Maar hij was inderdaad heel vroom en las thuis met zijn gezin de preken van dominees uit vroegere eeuwen.”

 

 

 


De onderzoeker Van Lieburg kreeg voor zijn studie alle medewerking van de auteur Jan Siebelink. “Hij heeft mij zelfs een rondleiding gegeven door de regio waar hij is opgegroeid. Dat geeft het wel een hele bijzondere sfeer.” Daarnaast sprak hij ook met een aantal neven en nichten. “Voor sommigen is deze roman toch heel moeilijk. Niet alleen omdat heel Nederland meeleest. Ook omdat een aantal mensen die zij kennen erg negatief wordt beschreven. Ze vinden het daarom leuk dat ik naast die roman een boek zet dat wat evenwichtiger en historischer is.”

Maar volgens Van Lieburg weet Jan Siebelink natuurlijk heel goed dat de waarheid wat ingewikkelder en milder is dan hij heeft beschreven. Hij spreekt met respect over zijn ouders. En het huwelijk was niet zo slecht als hij in zijn roman heeft geschetst. “Je moet bedenken dat Siebelink is beïnvloed door de Franse decadente schrijvers van rond 1900. Ook zij benadrukten het sombere en het onontkoombare. Voor zijn verhaal heeft hij elementen uit zijn jeugd, vervreemding en godsdienstige radicaliteit, vermengd met zijn passie als schrijver. Op die manier ontstond een somber en dramatisch verhaal.

 

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online.
Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!

Dit bericht is geplaatst in Bibliotheken met de tags , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *