Jaap Robben: Birk(Leeskring Pepingen oktober 2015)

Birk Omslag 10.04.2014•def.inddBiografie:Jaap Robben (Oosterhout, 1984) is schrijver/dichter en heeft een eigen jeugdtheatergezelschap ‘Theater Fien’. Hij studeerde eerst voor Milieu-Maatschappij Wetenschappen en ging daarna naar het Koningstheater Akademie in Den Bosch.

Van september 2008 tot oktober 2010 was hij stadsdichter van Nijmegen. Hiervoor schreef hij o.a. het leuke raamgedicht voor de bib.jaap robben bibliotheek Nijmegen

Hij treedt veel op in Nederland en Vlaanderen, maar ontziet het evenmin om voorstellingen te geven in Oman, De Verenigde Arabische Emiraten, Slovenië en Wit-Rusland. Hij geeft ook les als gastdocent aan het Koninklijk Conservatorium te Antwerpen en Artez Creative Writing in Arnhem.
De schrijver heeft zijn eigen site, nl. https://jaaprobben.wordpress.com

Bibliografie:

2004: Twee vliegen (verhalen)
2007: De nachtkrekels
2008: Zullen we een bos beginnen (Shortlist Gouden Uil voor jeugdliteratuur 2009)
2010: De Zuurtjes (illustrator Benjamin Leroy, haalde verschillende shortlisten
2012: Als iemand ooit mijn botjes vindt (Vlag en Wimpel 2013)
2012: Josephina
2014: Birk (Nederlandse Boekhandsprijs 2014, De ANV Debutantenprijs 2015 èn de Dioratphe Literatour Publieksprijs 2015, ondertussen zijn ook de filmrechten verkocht)

Personages:

Birk Hammerman x Dora
zoon Mikael Hammerman
andere eilandbewoners: Pernille August en Karl
boodschappenman Brigitta, zoon Ingmar en zijn vriendin Mikaella

Plaats:

fictief eilandje en ficitieve stad Tramsund, ergens tussen Schotland en Noorwegen: Shetlandeilanden?
Vind je die setting belangrijk?

Enkele vragen:

1. Het begin… Mikael woont met zijn ouders op een afgelegen eiland tussen Schotland en Noorwegen. Op een dag verdwijnt zijn vader in zee. Wat is er juist gebeurd?

2. Korte quiz als opfrissertje:
a.Hoe heet de dichtsbijzijnde stad? Welke naam geeft Karl aan die stad?
b.Welk plan heeft Mikael bedacht om niet meer te moeten studeren?
c.Hoe noemt Birk ‘meeuwen’?
d.Waarom wil Dora Brigitta niet meer zien?
e.Hou oud is Mikael in het eerste deel? En in het volgende?

3. Het boek bestaat uit drie delen, waarvan het eerste uit 20, het tweede uit één enkel langer hoofdstuk en het derde uit 55 korte hoofdstukken. Wat vind je van die indeling?

4. Op het filmpje waarin de auteur over zijn boek spreekt, nl. Jaap Robben op youtube, heeft hij het
over 2 gebeurtenissen die aan de basis van ‘Birk’ staan. De eerste gebeurtenis was toen hij als vrijwilliger bij dementerende ouderen werkte. Een vrouw van rond de 90 legde haar hand op zijn knieën en kon niet zwijgen over de schoonheid ervan. Jaap Rodden vroeg zich af hoe het zou zijn als zo’n oudere vrouw op haar zoon verliefd werd, en in hoeverre dat uitgebuit kan worden. Gebeurtenis nummer twee las hij in een krantenartikel: een vader komt om bij het redden van zijn zoon. Hij dacht meteen aan de moeder… Hoe ga je daar mee om?”

5. Waarvan leeft het gezin Hammerman?

6. Mikael vond meeuwen eng. Toch wil hij er eentje houden. Waarom?

7. Na de dramatische dood van haar man, is Dora hoe langer hoe meer de pedalen kwijt. Waaraan merk je dat?

8. Hoe gaat de zoon met de situatie om? Vind je het raar dat hij soms ‘kaboutertjes’ ziet?

9. Lees het korte voorlaatste hoofdstuk (= hoofdstuk 54). Is het een droom of is het een herinnering? Welke betekenis kan je eraan geven?

10. Wat gebeurt er volgens jou na de laatste bladzijde?

11. Met ‘Birk’ schreef Jaap Robben zijn eerste roman voor volwassenen. Daarvoor schreef hij voor jongeren. Vind je daar iets van terug in ‘Birk’? Hoe?
Zelf zegt Jaap Robben daarover in BN De Stem van 1 mei 2015:
Sommige mensen zijn als kind al 40. Van die ouwelijke, wijsneuzerige kinderen. Dat wil niet zeggen dat ik volwassen zijn niet leuk vind, maar 9 vond ik een fijne, onbezorgde leeftijd. Als ik schrijf, gaat dat ook automatisch met die blik. Mijn manier van schrijven is meestal leesbaar voor kinderen van 9. Niet alleen mijn kinderbundels, Birk net zo goed. Het is een boek voor volwassenen, maar een kind kan het lezen, er zitten geen rare woorden in of complexe zinsconstructies. Alleen snapt dat kind een heleboel gevoelens nog niet. De helderheid van taal vind ik heel belangrijk. Ik wantrouw moeilijkdoenerij, het nodeloos ingewikkeld maken. Dat stoot heel veel mensen af om überhaupt te gaan lezen. Ik zoek naar een kern die zo helder mogelijk is en een kind van 9 snapt die kern.”

Een recensie:
Jaap Robben schrijft een roman die je langzaam de keel snoert
Door: Persis Bekkering 25 mei 2014 in de Volkskrant

De kinderziel

Jaap Robben (1984) kan zich er bijzonder goed in verplaatsen, of heeft de zijne nooit gedag gezegd. Na een aantal succesvolle kinderboeken (De Zuurtjes, Zullen we een bos beginnen?) kiest hij weer een kind als hoofdpersoon in zijn eerste literaire (volwassenen)roman Birk. Vanaf de eerste bladzijde zet hij diens binnenwereld scherp neer, met eenvoudige woorden, onbevangen observaties, maar zeer doeltreffend: ‘Het was de rots waar ik ‘nooit-nooit-nooit, kijk mij eens aan’, nooit vanaf mocht springen.’

Schuldgevoel

Birk speelt zich af op een mini-eilandje, ergens tussen Schotland en Noorwegen, waar slechts twee huizen zijn bewoond. De 9-jarige Mikael Hammerman ziet zijn vader in het water verdwijnen, kopje onder. Hij verzwijgt voor zijn moeder wat er is gebeurd, waardoor zij blijft hopen op een terugkeer. Maar de jaren verstrijken, Mikael groeit op tussen moeder en de enige buurman Karl, en vader keert niet terug. Schuldgevoel en gemis overheersen Mikaels jeugd. Naar school gaat hij niet, want hij kreeg van zijn vader altijd thuisonderwijs. Hij lummelt dus maar een eind weg; doet klusjes voor Karl, leert zich scheren van zijn moeder, en sluit vriendschap met een meeuw. Soms kruipt zijn vader als miniatuurtje uit de kraan, in de verbeelding van het kind.
Op het eerste gezicht geen grootse verwikkelingen, en de vertelling is traditioneel opgebouwd. Toch schreef Robben met deze gegevens een roman die je langzaam de keel snoert.

Tussen de regels zindert voortdurend een incestueuze spanning

Maar nooit expliciet. Robben verstaat de kunst van het weglaten. Er schuilt verdriet in de terloopse opmerking dat de achterkant van het horloge van Mikaels vader koud voelt. En die uitgebeende stijl is bij hem niet schools, niet koket, maar volgt heel natuurlijk uit de blik van het kind. Als hij een zeester van de rots opraapt, lijkt het ‘alsof je een pleister lostrekt’.Een verhaal op een eiland doet vaak klinisch aan: de personages kunnen niet gemakkelijk weg en er komen niet zomaar nieuwe bij. ’s Mensen ware aard komt in de rauwe natuur eerder bovendrijven dan in de stad, en daardoor heeft de keuze voor een eiland vaak iets gemakzuchtigs. Maar bij Robben is die plaats een metafoor voor het onvermogen tot menselijk contact. Hoe een mens zich af kan sluiten voor de ander, juist voor zijn meest dierbare. Mikael en zijn moeder hebben elkaar na het verdwijnen van de vader meer dan ooit nodig, maar duwen elkaar daardoor van zich af. Zijn moeder eist exclusiviteit van hem, als een jaloerse minnaar, hij mag geen vrienden maken. Dat dwingt Mikael tot leugens en bedrog, terwijl hij diezelfde monogamie ook van zijn moeder eist. Deze terminologie is net zo dubbelzinnig als het lijkt; tussen de regels zindert voortdurend een incestueuze spanning.

Waarheid

Liefde kan ook verstikkend zijn. Dat is de even onvermijdelijke als pijnlijke waarheid die Birk laat zien. Toch veroordeelt Robben zijn personages niet, ook niet de grillige, manipulerende moeder die in wezen de sterkste zou moeten zijn. In een gefantaseerd gesprek met zijn vader laat Mikael een dood vogeltje zien. ‘Dat is mijn schuld, ik had hem vrij moeten laten’, zegt de zoon. ‘Probeerde je ervan te houden?’ ‘Ik denk het wel.’ ‘Dan is het niet jouw schuld.’

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online. Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!
Dit bericht is geplaatst in Bibliotheken met de tags , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *