David Grossman: Uit de tijd vallen (boekbespreking november 2013)

9789059363632.david grossman fotoA. Biografie:
David Grossmans moeder werd geboren in wat toen nog Palestina heette, vóór de stichting van de staat Israël in 1948. Zijn vader, een boekhandelaar, emigreerde in 1933 uit Polen. Grossman (°1954) studeerde filosofie en theaterwetenschappen aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem. Vervolgens werkte hij een tijdlang als radiocorrespondent. Tussen 1970 en 1984 maakte hij een populaire kinderuitzending en schreef hij ook zijn eerste kinderboeken. Hij heeft nog één jongere broer.

Grossman staat bekend als vredesactivist, is kritisch over de Israëlische strijd met de Palestijnen en riep in augustus 2006 samen met Amos Oz op om de aanvallen op Libanon te staken. Twee dagen later sneuvelde Grossmans jongste zoon Uri in dezelfde Libanese oorlog, terwijl hij schreef aan een roman over een vrouw die bang was haar zoon te verliezen in de oorlog, nl. ‘Een vrouw op de vlucht voor een bericht’.
En wie kon trouwens nog een argument noemen dat nog niet was aangevoerd in die eindeloze discussie? … Maar als Sami (nvdr: haar Palestijnse chauffeur) en zij over de toestand praatten, als ze er met stekeligheden en met een voorzichtige glimlach over discussieerden, … kon ze zelf niet definiëren waar ze stond, ‘ach ja,’ zei ze dan en trok bevallig een schouder op, ‘we zullen toch pas na afloop van het hele verhaal, als alles voorbij is, echt te weten komen wie gelijk had en wie niet, is het niet?’ – als Sami in arabesk Hebreeuws de opgeblazen, verontwaardigde en hebzuchtige huichelarij van zowel Joden als Arabieren kraakte, als hij de leiders van beide partijen reeg aan de spies van een Arabisch gezegde, dat soms diep in haar geheugen een herinnering wakker maakte aan een gelijksoortige uitdrukking in het Jiddisch van haar vader, kreeg iets wat latent in haar aanwezig was een ijle vorm, alsof haar tijdens het gesprek met hem ineens duidelijk werd dat alles, het hele verhaal, uiteindelijk goed moest aflopen en ook goed zou aflopen, al was het alleen maar omdat de grofgebouwde, gezette man naast haar erin slaagde in zijn vlezige dikte een vuurtje van fijnzinnige ironie brandend te houden en vooral omdat hij erin slaagde zichzelf te blijven te midden van dit alles. En soms schoot er een andere gedachte door haar heen: dat ze misschien nu van hem leerde en kennis opdeed die ze ooit nodig zou hebben, als –of wanneer- de toestand in het land onverhoopt zou omslaan, zij in zijn positie zou terecht komen en hij in de hare. Dat was tenslotte mogelijk, het was wat altijd achter de deur op de loer lag, en dacht hij daar misschien ook over na? peinsde ze soms. Leerde zij hem soms ook iets door te midden van dit alles zichzelf te blijven?” (uit ‘Een vrouw op de vlucht voor een bericht’)
Grossman werkt en woont met zijn gezin in Jeruzalem. Hij is getrouwd met de kinderpsychologe Michal Grossman en heeft 3 kinderen: Jonathan, Ruth en de in de oorlog gesneuvelde Uri.

B. Keuze van in het Nederlands vertaalde boeken: (allemaal uitgegeven bij Cossee)

1986: Zie liefde.
1994: Het zigzagkind
1998: Jij bent mijn mes (brieven…)
2007: De ander van binnenuit kennen. Over de ziel van het schrijven (essay)
2000: De stem van Tamar (roman voor volwassenen èn jong-volwassenen)
2003: Haar lichaam weet het (2 novellen
2009: Een vrouw op de vlucht voor een bericht
2012: De omhelzing (soort prentenboek voor jong en oud)

C. Personages (in volgorde van ‘optreden’):
Man(p.5), lopende man (p.26)
Vrouw (p.8), vrouw die is thuisgebleven (p.47)
Stadschroniqueur (p.6)
Vrouw van de stadschroniqueur (p.31)
Schoenmaker (p.32)
Vroedvrouw (p.32)
Stomme vrouw in de netten (p.33)
Hertog (p.35)
Centaur (p.39)
De rekenonderwijzer (p.53)
Vrouw op de klokkentoren (p.62)

D. Personages volgens verwantschap:

Man en vrouw zijn 5 jaar geleden hun zoon Oewi aan het front verloren
Stadschroniqueur en zijn vrouw zijn 13 jaar geleden hun dochter Channa verloren. (verdronken)
De schoenmaker en zijn vrouw de vroedvrouw zijn 5 jaar geleden hun dochter Lili van 1,5 jaar verloren.
De nettenboetser of de stomme vrouw in de netten is 9 jaar geleden haar 6 jaar oud zoontje verloren
Hertog is zijn zoon verloren
De centaur is 15 jaar geleden zijn 11,5 jaar oude zoon Adam verloren
De rekenonderwijzer is 26 jaar geleden zijn zoon verloren
En de vrouw op de klokkentoren?

E. Discussievragen:

1. Het verhaal in stemmen bestaat uit 2 delen. In beide delen staat een vraag centraal. Welke?
2. Verklaar de titel.
3. Welke taak heeft de stadschroniqueur?
4. ‘Lopen’ speelt een belangrijke rol in heel het oeuvre van Grossman. Waarheen loopt de tocht van ‘de loper’ en van ‘de lopenden’
5. Op het einde van het verhaal gaan ‘de lopenden’ liggen, en kruipen onder de grond. Waarom denk je?
6. Alle personages hebben eenzelfde probleem, nl. het niet kunnen verwoorden van hun verdriet, dat zich anders uit. Hoe?
7. Grossman noemt zijn verhaal ‘een verhaal in stemmen’. Hoe zou jij het noemen?
8. In het verhaal herken je elementen uit de mythologie, het sprookjesgenre, de bijbel, … Nog andere?
9. Hoe is de centaur trouwens aan zijn bijnaam gekomen?
10. Wat is de betekenis van de gloeiende kooltjes boven de hoofden van ‘de lopenden’?
11. De hertog zegt: “de poëzie is van mijn rouw de taal”. Vind je de poëtische vorm waarin dit verhaal gegoten is goed gekozen? Waarom?
12. p.65: De centaur: “Jij en ik , wij zijn eigenlijk een raar stelletje, vind je niet? Ga maar na: ik ben al jaren niet in staat te schrijven, krijg geen woord meer op papier, en jij blijkt te kunnen schrijven, of liever gezegd opschrijven, zoveel als je maar wilt, hele zakboekjes vol, hele perkamentrollen! Maar kennelijk alleen andermans woorden… Alleen citaten, nietwaar? Wat je wordt voorgekauwd door anderen, die je slechts met een paar snelle pennenstreken beschrijft… Heb ik gelijk? Eigenlijk is er geen woord van jezelf bij, hè? Wat? Nog geen letter? Dat dacht ik al. Wat zal ik zeggen, een mooi paar, wij tweeën…” Tegen wie spreekt de centaur? Verklaar.
13. Welke antwoorden komen er op de belangrijkste vragen in dit verhaal, nl. “Hoe is het om een kind te verliezen” en “Wat is de dood”.
14. Merk je een evolutie in de houding van diegenen die een kind verloren? Welk?
15. We weten dat Grossman een geëngageerd schrijver is. Is dit in dit requiem te merken? Verklaar.

F. Fragment uit gedicht van Rilke, nl. Orpheus, Eurydike, Hermes, waarover Grossman op p.102 spreekt:

Maar zij liet zich geleiden door de god,
haar tred gehinderd door de lange windsels,
onzeker, zacht en zonder ongeduld;
in zich gekeerd, als in hoge verwachting,
dacht ze niet aan de man die voor haar uitging,
niet aan de weg die naar het leven opsteeg.
Zij was in zich gekeerd. Haar dood-zijn was
als een rijke vervulling.
Zoals een vrucht van zoet en donker vol is,
zo was zij van haar grote dood vervuld,
die nog zo nieuw was dat ze niets begreep

G. Mooi relaas over het bezoek van Grossman aan Nederland en Vlaanderen in 2012 (http://delezerregeert.blogspot.be/2012/09/uit-de-tijd-vallen-grossman-israel-verwoorden-verlies.html)

H. 2013-10-17 11.52.13p.77-78 De lopende man zegt:

Zoals wanneer een boreling tevoorschijn komt
uit de moederschoot,
zo maakte mij zijn dood
tot een nieuwe vader,
die ik nooit was geweest.
Hij sloeg een gat in mij,
hij liet een wond, een leegte,
maar vulde mij ook met zijn wezen,
dat sindsdien in me woedt,
aanweziger dan ooit.
Zijn dood schonk mij een schoot
om hem, mijn kind, te dragen.

Zijn dood maakt mij tot een lege huls,
een afgeworpen vaderhuid,
een huid ook van een moeder –
Zijn dood ontbloot een borst in mij
voor wie zich niet laat zogen,
en in de wanden van mijn baarmoeder,
die uitgehouwen werd, die dag,
krast zijn dood als met de nagels
van een ontsnapte gevangene,
en turft zo de dagen,
verstreken zonder hem.

Zo, met een doorzichtig keepmes,
kerft zijn dood in mij een nieuw besef:
de van zijn kind beroofde is altijd vrouw.

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online. Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!
Dit bericht is geplaatst in Bibliotheken met de tags , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *