Anselm Kiefer, Parijs en boeken

Vorige zaterdag bezocht ik in Parijs de overzichtstentoonstelling van Anselm Kiefer in het Centre Pompidou en zijn tentoonstelling L’alchimie du livre in de Bibliothèque Nationale. Een kort verslag.

Overzichtstentoonstelling Anselm Kiefer in het Centre Pompidou. Een must see.

Anselm Kiefer (°1945) woont al lang niet meer in Duitsland. Neen, hij leeft en werkt in Frankrijk, maar in zijn werken vertelt hij nog altijd over zijn geboorteland, over die geschiedenis waar lange tijd nauwelijks over gesproken werd. Met zijn reusachtige werken ramt hij je de holocaust als het ware in. Zo groot zijn die werken dat je ze onmogelijk in een intieme huissfeer kan bewonderen. Ze horen in een museum, zoals in het Centre Pompidou, waar de cultuurliefhebber uren aanschuift om zich een geweten te laten schoppen. Je moet Kiefer nu eenmaal gezien hebben.

Ik ben ook gaan kijken. Kiefer heeft nooit mooie werken willen maken. Hij wil alleen maar dingen duidelijk maken. Over de oorlog en wat erna komt: de ruïnes, de verwoeste landschappen, verbrande bossen, en de quasi onmogelijkheid om erover te spreken. Toch slaagt hij daar uitstekend in. En ik vind wat hij maakt wel heel mooi. Met verf maar ook met stro, zand, glas, as, beton, roestig ijzer, klei, lood en zelfs haar.

anselm kiefer, parijs en boeken 2

Zoals het werk Für Paul Celan: Aschenblume. Hij hield van de gedichten van Paul Celan. Veel van zijn werk is op hem gebaseerd. Paul Celan (1920-1970) wilde zelf ook geen mooie gedichten maken. Na de holocaust (waarin hij beide ouders verloor) kan dat ook niet meer, vond hij. Paul Celan verwerkte zijn geschiedenis in poëzie, wat een meer naar binnen gekeerde uiting is. Anselm Kiefer out zijn onvrede over het oorlogsverleden van zijn land in extreem grote schilderijen. Celan pleegde zelfmoord. Anselm Kiefer werkt nog steeds voort.

De overzichtstentoonstelling is thematisch en min of meer chronologisch opgesteld. Twee ruimtes had ik niet verwacht: kamer 7 met een soort rariteitenkabinet (met assemblages van o.a. dingen die hij vond in de ruïnes van een oud warenhuis)en de voorlaatste kamer waar plots kleur te vinden is in zijn schilderijen. Die ruimtes waren een verademing tussen alle overweldigende indrukwekkende schilderijen.

IMG_20160206_124326

Want indruk maken ze, zijn werken. En ze blijven hangen ook. Zoals gisteren bij die beelden op televisie van het verwoeste Aleppo.Dan kan je niet anders dan aan Kiefers ruïnes denken.

Anselm-Kiefer-15_Lilith

L’Alchimie du Livre in de Bibliothèque Nationale. Een aanrader.

Anselm Kiefer heeft, voor hij aan de academie bij Joseph Buys aan de leer ging, eerst een tijdje rechten (omdat zijn ouders het wilden*) en literatuur (omdat hij schrijver wilde worden*) gestudeerd. Zijn literaire kennis sijpelt in heel zijn oeuvre door. De vele verwijzingen naar Paul Celan vooreerst al. Maar ook Jean Genet, Roland Barthes, Goethe, Hölderlin, Rilke, Rimbaud, Baudelaire zag ik passeren. Daarnaast ook filosofen als Derrida, Heidegger, Schopenhauer. Hij zou een immense bibliotheek hebben. Naar het schijnt doolt hij ‘s ochtends vooraleer aan het werk te beginnen eerst een poosje door zijn bibliotheek. Om op kracht te komen. Ik zou die bibliotheek van hem wel eens willen zien.

Maar wat ik te zien krijg in de Bibliothèque Nationale is ook goed. Meer dan goed. Eén grote ruimte met, als in een gotische kerk, zijbeuken. In de zijbeuken staan boekensculpturen en twee gesimuleerde ateliers. In het midden liggen in lange platte vitrinekasten open boeken. En frontaal vooraan een enorm doek met een boek, met de titel ‘Le livre’. Als het kruis boven een altaar. Symbolischer kan bijna niet.

In die rijen voor dat ‘altaar’ liggen zo’n vijftig open boeken. Naar het schijnt heeft Kiefer honderden van die boeken. Vooraleer hij begon te schilderen, had hij al boeken gemaakt. Hij beschouwt ze als de hoeksteen van zijn werk. Vaak gebruikt hij die boeken ook als een soort notitieboek voor zijn schilderijen. Er zijn ook kunstenaarsboeken bij, boeken gemaakt omwille van het boek. Allemaal unieke exemplaren. Meestal onmogelijk om in te bladeren.

Een boek is op zich intiemer dan een schilderij. Hier zie je boeken van wel twee meter. Neem daarbij dat ze vaak van lood zijn, dan weet je meteen dat het loodzware boeken zijn. Loodzware kennis. En toch…

Daar waar ik op de overzichtstentoonstelling in het Centre Pompedou vaak overvallen werd door de schilderijen van Kiefer, kon ik mij hier verdiepen in zijn boeken/kunstwerken. Hier voelde ik mij beter. De liefde voor het boek en het woord hing hier letterlijk in de lucht. En hoe je het ook draait of keert, eigenlijk is Kiefer, of het nu om zijn monumentale schilderijen, boeken of sculpturen gaat, vooral een verhalenverteller. Ik moest hem inderdaad gehoord/gezien hebben.

(*) Anselm Kiefer, l’alchimie du livre
Catalogue sous la direction de Marie Minssieux-Chamonard
avec la collaboration de Dominique Baqué, Jean-Luc Nancy,
Christoph Ransmayr, Coédition BnF/Éditions du Regard

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online.
Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!

Dit bericht is geplaatst in Bibliotheken, boekenkunst met de tags , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *