Tussen twee stoelen: een boek (tentoonstelling in Elsene)

villa empain 2In de recent gerestaureerde Villa Empain, een art-decovilla in Elsene, loopt momenteel de tentoonstelling ‘Entre deux chaises, un livre’. Deze thematentoonstelling over stoelen en boeken als symbolen van transmissie, cultuur, beschaving en kennis toont een tweehondertal kunstwerpen, grotendeels uit de privécollectie van de Israëlische Galila Barzilai, weduwe van de Brusselse Jacques Hollander. De tentoonstelling loopt nog tot 7 september 2014.

De naam van de tentoonstelling doet vreemd aan: ‘Entre deux chaises, un livre’. Mooi in het Nederlands vertaald in ‘Tussen twee stoelen: een boek’. Het doet me meteen denken aan de spreekwoorden ‘Être assis entre deux chaises’ en ‘Tussen twee stoelen in de as zitten’, die beide hetzelfde betekenen, nl. in een benarde situatie komen. Dat het met het boek tegenwoordig slecht gesteld is, weten we. Bij het faillissement van boekengroothandel Libridis eind 2012 werd het grootste gedeelte van haar ongeveer 1,2 miljoen boeken om bedrijfseconomische redenen vernietigd. En toen in maart de boekhandelketen Polare over kop ging deelde het filiaal in de Amsterdamse Kalverstraat gratis boeken uit.

Puur economisch gezien heeft het boek nauwelijks nog waarde. Ik heb er dan ook geen enkel probleem mee dat men boeken verknipt, plakt, versnippert (foto 3: boek van Christopher Coppens), doorboort of op wat voor wijze ook stuk maakt om er iets moois van te maken. Liever dat dan de schroothoop. Bovendien kende ik al veel boekenkunstenaars via pinterest, waar de verknipte boeken van Georgia Russell, Brian Dettmer en Jonathan Callan welig tieren. Nu zag ik ze live. Alicia Martin stond ook bij de deelnemers vermeld. Ik hoopte een installatie van haar te zien, maar er was enkel een foto van een installatie. En dan is er natuurlijk nog mijn favoriete Denmark. Van hem was er een werkje met verpakt (pulp)tijdschriftpapier, wat niet echt met boeken te maken heeft, maar me toch weer heel erg ontroerde.

Maar wat moest ik mij voorstellen bij een thematentoonstelling over boeken en stoelen? Welk verband is er tussen hen? De eerste associatie die bij me opkwam bij het lezen van de aankondiging was de opvallende gelijkenis tussen de waterval van boeken van Alicia Martin (foto 1) in Den Haag 2012 naar aanleiding van de Papier Biënnale van Museum Rijswijk en Maarmanno en de stort stoelen van Doris Salcedo (foto 2) op de Biënnale van Istanbul van datzelfde jaar. Vervolgens begon ik te googelen. En blijkbaar zijn er onder ‘stoelenkunst’ en ‘chairart’ evenveel items te vinden als onder ‘boekenkunst’ en ‘bookart’. Stoelenkunst is blijkbaar even in als boekenkunst.

Op de tentoonstelling in Elsene gaat het duidelijk over kunst. Al de rest is literatuur… Verwacht geen stoel waar je op kan zitten, verwacht geen teksten die je kan lezen. Er is telkens een ander soort lezing nodig. De tentoonstelling begint met een kleine maar fijne verwijzing naar de universele taal van de boeken en de fanatieke godsdienstboekenstrijd (bijbel, koran, thora) . Daarna komen de sociale en economische vergelijkingen tussen de twee thema’s aan bod. Ik maak een korte opsomming. Boeken en stoelen hebben een lange traditie (foto 4: stoel en boek van Chicharu Shiota). Boeken en stoelen hebben iets met rang en stand te maken: denk maar aan de stoel van een hoogwaardigheidsbekleder. Een boek en een stoel bieden rust en contemplatie. En zowel boeken als stoelen maken dialoog mogelijk. Neem een stoel en zet je erbij. En zeg me wat je van dat ene boek vindt… Die werken die het democratisch belang van boek en stoel naar voren brachten, vond ik zelf het interessantst. De installatie van de Zuid-Koreaanse Wanho Lee sprak boekdelen.


Tot slot nog dit. Stoelen en boeken zijn voor velen wegwerpmateriaal, maar ze overleven tot op de dag van vandaag. De toekomst van het boek is echter niet te vergelijken met dat van de stoel. Voor zover ik weet gaan stoelen niet in e-vorm verschijnen. Integendeel. De westerse mens is nog nooit zo gesedenteerd geweest als nu. En het zal er niet op beteren. Maar het boek zelf is wel in volle mutatie. Er is één kunstwerk op de tentoonstelling dat daarnaar refereert, nl. dat van Mounir Fatmi (foto 5).

Dat het boek nooit helemaal zal verdwijnen, bewijst de verzorgde catalogus (foto 6) bij de tentoonstelling. Eentalig Frans, dat wel. Maar ik ben toch met dat boek vol verknipte boeken naar huis gegaan. Op de tentoonstelling krijgen de werken wel keurig een bijschrift in het Frans, Nederlands en Engels. Maar de Boghossian Foundation die de tentoonstelling organiseert en de privéverzamelaar die het werk uitleende zijn, vermoed ik, enkel Franstalig. Vandaar waarschijnlijk dat de tentoonstelling nauwelijks aandacht krijgt in de Nederlandstalige pers. Is er wel genoeg gecommuniceerd?
villa empain catalogus
Deze tentoonstelling is ook uitermate geschikt voor kinderen. Het onderwerp is vertrouwd, en de uitwerking is soms heel grappig. Kunst met een knipoog!

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online. Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!
Dit bericht is geplaatst in boekenkunst met de tags , , , , , , , , , , , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *