Adriaan van Dis: Ik kom terug (verslag van de bijeenkomst in Roosdaal door Mieke Massaer)

Inhoud: ik kom terug‘Ik kom terug’ van Adriaan van Dis is sterk autobiografisch en verhaalt de moeizaam verlopende bezoeken van de zoon aan de steeds onhandelbaarder wordende moeder, afgewisseld met haar verhalen over haar jeugd in Brabant, haar huwelijk met een Indische man, haar leven in Nederlands-Indië, ervaringen in een Jappenkamp en haar terugkeer naar Nederland als ze inmiddels zwanger is van het kind van haar tweede man.

Dit kind is de zoon die nu als schrijver haar leven te boek stelt en terugdenkt aan zijn jeugd in het repatriantengezin, waar het leven altijd beheerst werd door de trauma’s van zijn gewelddadige vader en aan de jaren dat hij nog alleen met zijn moeder woonde, die nadrukkelijk haar geheimen koesterde en zich verdiepte in haar boeken over zaken als reïncarnatie.

In deze roman krijgt een schrijver het voorstel van zijn 98-jarige moeder om een deal te sluiten: zij vertelt hem haar verhaal en in ruil bezorgt hij haar de pillen die een zachte, vredevolle dood garanderen.

Thematiek: Het hoofdthema van dit boek is erg duidelijk: de moeizame moeder-zoonrelatie. Echter is ‘Ik kom terug’ niet direct een afrekening met zijn moeder, maar een poging tot verzoening met het verleden.
Daarnaast spelen ook andere thema’s, nl. geheimen, de Tweede Wereldoorlog, leugens en bedrog en de dood, een belangrijke rol. De moeder van Adriaan draagt al heel haar leven ‘het Indische geheim’ met zich mee o.a. haar overspel en de geschiedenis van Adriaans vaders. De thematiek van de Tweede Wereldoorlog uit zich vooral in de oorlog die in Indië heeft plaatsgevonden. Marie (moeder van Adriaan) heeft met haar dochters in een Jappenkamp gezeten. Ze wil daar echter niet al te veel over vertellen. Toch hebben ze het verschrikkelijk zwaar gehad. Bovendien is de eerste man van Marie door de inlandse opstandelingen onthoofd. Leugen en bedrog gaat over de gewoonte van de moeder om niet helemaal eerlijk tegenover haar directe omgeving te staan. De dood is ook een belangrijk thema in het boek. De moeder van Adriaan van Dis heeft een duidelijke doodswens. Ze is oud geworden en wil niet helemaal aftakelen. Ze wil dat haar zoon een zelfmoordpil regelt, waarvoor ze hem zal belonen met verhalen uit haar verleden. Uiteindelijk versterft ze: haar dochter Saskia brengt haar tot het aardbeiendieet en uiteindelijk deelt een morfine-injectie de laatste klap uit. Overspel speelt als thema ook een rol in het boek. Marie geeft aan haar zoon toe dat ze overspel heeft gepleegd in Nederlands-Indië met de Duitse zendingsarts Carl. Hij heeft de Tweede wereldoorlog niet overleefd en ze heeft voor hem een graf laten maken.

Structuur: Het verhaal over moeder en zoon is opgebouwd uit 58 hoofdstukken zonder titel. Het is opmerkelijk dat de eerste zin en de laatste zin van het boek hetzelfde zijn, namelijk: ’We stonden tegenover elkaar, mijn moeder en ik’, resulterend in de kernzin: ’Jij een verhaal, ik een pil’. Het boek houdt de lezer van het begin tot het einde in een zekere spanning. De ‘kist’ speelt hierbij een belangrijke rol. Het gevecht om een kist tussen moeder en zoon in de openingsscène is tekenend voor wat volgt. Deze kist is echter de metafoor voor wat de zoon wil weten en de moeder niet kwijt wil.
Het boek omvat een vrij losse structuur waarin in niet chronologische volgorde flarden uit het verleden voor de lezer worden opgeroepen.

Stijl: Adriaan van Dis schrijft in een vlotte taal met krachtige zinnen. De chaos van twee hoofden wordt gevangen in glasheldere woorden. Daarnaast zijn de schrijver zijn beeldspraken fantasierijk. De verhouding tot zijn moeder komt in deze roman soms heel vertederend over, dan weer hard en cynisch, alsof hij zijn ware gevoelens wil verbergen achter een masker van zwarte humor.

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online. Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!
Dit bericht is geplaatst in bibliotheek Roosdaal met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *