Stephan Enter: Grip (werkbladen leeskring Pepingen)

gripBiografie:
Stephan Enter (1973) pseudoniem van S.D.V.B. van Schaffelaer komt uit een reformistisch gezin waar veel gelezen werd. Met zijn grootouders ging hij ook vaak naar Zwitserland en daar voelde hij voor het eerst de behoefte om zijn indrukken neer te schrijven, om de herinneren te bewaren. Als scholier had hij wel een voorliefde voor de hardheid van de bètavakken, maar toch koos hij ervoor aan de Rijksuniversiteit van Utrecht zowel Nederlandse taal- en letterkunde als Keltische letterkunde en cultuur te studeren. Toen hij aan het einde van zijn studententijd 20 verhalen en twee romans klaar had liggen, contacteerde hij voor het eerst een uitgever… Uitgeverij Van Oorschot reageerde meteen.

2. Bibliografie:

1999 – Winterhanden (verhalenbundel)
2004 – Lichtjaren (roman)
2007 – Spel (roman)
2011 – Grip (roman) werd in 2012 zowel met de F.Bordewijkprijs als met de Lezersprijs Gouden Boekenuil beloond.2012 F.Bordewijkprijs met Grip
2015 – Compassie (roman)

3. Belangrijkste personages:

Paul, Martin, Vincent en Lotte
Fiona

4. Plaats

Lofoten

Lofoten: CoCopyright: Andrea Giubelli / VisitNorway.:Giubelli / VisitNorway.com

5. Enkele vragen

a. Verklaar de titel.
b. Lees de binnenflap, dat eindigt met de woorden: “Twintig jaar lang inmiddels, met halsstarrige regelmaat, droomde hij van dat ene moment.” Wie zegt dat. Over welk moment heeft hij het?
c. Elk personage in het verhaal krijgt een eigen stem en eigen herinneringen. Komen die herinneringen overeen? Geef voorbeelden.
d. Eén personage krijgt geen vertelperspectief? Wie? Waarom?
e. Hoe hebben de 4 personnages hun leven 20 jaar later ingericht?
f. Draait het in Grip vooral om vriendschap of om de liefde voor een vrouw? Of om iets anders?
g. Welke motieven komen in het boek voor?
h. Hoe goed zijn de personages met elkaar bevriend?
h. Hoe beleven de drie vrienden het verstrijken van de tijd?
i. Hoewel het boek ‘barst van de eenzaamheid’ zoals Enter het zelf uitdrukt, vindt hij zelf dat ‘Grip’ over geluk gaat. Die geluksmomenten schuilen echter meer in het contact met de natuur dan tussen vrienden en geliefden” Akkoord?
j. De schrijver zegt in een interview dat hij een grote bewonderaar is van Virginia Woolf. Verwondert je dat? Waarom? (Stream of consciousness of gedachtenstroom)
h. De schrijver zegt in datzelfde interview: “Een goede roman moet voldoen aan stijl, stijl, stijl. De zinnen moeten een toon en een melodie hebben die gemaakt lijken voor het betreffende boek. En in die zinnen moeten beelden en metaforen voorkomen waarvan ik als lezer denk: ja, dat is zo, wat mooi, ja dat is precies goed gezien, en dat had ik zelf ook kunnen zien maar om de een of andere reden is dat nooit gebeurd en nu laat de schrijver het mij zien. Een goed boek geeft je het gevoel dat er voortdurend ramen worden opengegooid.
Ten tweede: personages die je raken, doordat ze iets doen met jouw gedachten over je leven, ook al is dat maar door één kleinigheid in honderd pagina’s.
Ten derde: een plot die geschapen lijkt voor de gekozen personages en hun geschiedenis; een subtiele plot ook – een plot die je misschien zo even denkt te kunnen navertellen, maar zodra je begint merk je dat je vastloopt in je eigen woorden.”

Heeft de schrijver zijn ideeën over een goed boek in zijn werk kunnen toepassen? Hoe? Geef voorbeelden van mooie metaforen. Geef ook enkele adjectieven die de schrijver aan het woord ‘tijd‘ geeft.

6. Een recensie: (16 december 2011 in De Standaard, auteur Maria Vlaar)

In Grip van Stephan Enter zijn de ogen naar binnen gekeerd. Een roman over veranderlijkheid en het loslaten van dromen.

Stephan Enter, die met zijn derde boek Spel (2007) al liet zien tot de belangrijkste schrijvers van zijn generatie te behoren, heeft een nieuwe roman klaar. In Grip draait alles om drie mannen die houden van dezelfde vrouw, Lotte. Ze worden totaal in beslag genomen door hun binnenwereld. Aan het einde van het boek weet je van geen van drieën hoe ze geld verdienen. Goed, Paul leeft van het familiekapitaal, maar hoe? Martin is hoogleraar in Wales, maar waarin? Vincent heeft net een carrière in Japan opgegeven, maar welke? En Lotte is kunstenaar geworden, maar in welke kunsttak? Toch wordt de lezer op ingenieuze wijze in de levens van de drie mannen getrokken.

Vincent en Paul zijn met de Eurostar onderweg naar Wales, naar het huis van Lotte, Martin en hun dochtertje, om de reünie van hun alpinistenclubje bij te wonen. Tegelijk reist Martin naar een station om hen op te halen. Tijdens hun reis denken de drie mannen terug aan hoe ze elkaar ontmoetten, aan hun levensgevoel van twintig jaar eerder en aan de verwachtingen die ze toen van elkaar hadden. Lotte blijft buiten beeld: ze bestaat alleen in de herinnering van de mannen. In het nu is ze alleen op een fotootje te zien, onherkenbaar verouderd en veranderd.

Dat is waar Grip over gaat: de veranderlijkheid van het leven, het loslaten van dromen en wensen, en de vervormende werking van zowel de tijd als van het geheugen. Door zinsneden als ‘hij kreeg er het beeld bij’ en ‘hij kreeg een herinnering’ word je steeds weer doelbewust op de werking van dat geheugen gewezen. Dat levert een verhaal op in kreeftengang. Terwijl je vooruitgaat in de tijd, ga je achteruit in de herinnering. Soms doet dat kunstmatig aan, zeker als er wéér een Engels landschap, treinstation of saai gesprek met een medereiziger beschreven moet worden, dat toch – dat voelt de lezer allang – vooral tot doel heeft om opnieuw een herinnering op te roepen.

Maar Stephan Enter schrijft prachtig en zijn psychologische portretten zijn bijzonder verfijnd. Zelden zag ik een kind zo goed in woorden getroffen als het dochtertje van Martin en Lotte.

De vroegere onderlinge verhoudingen en psychische spanningenen , gekruid met een dosis toevalligheden en verkeerde beslissingen, hebben de toekomst van Paul, Martin en Vincent bepaald. Hun herinneringen bestrijken een periode die voor ieder mens beslissend is: de studententijd. De popsongs uit die tijd bepalen voorgoed je muzieksmaak, de liefdeservaringen je liefdesleven en de studiekeuzes je carrière. Daarom is Grip ook een generatieroman.

De economische werkelijkheid, de politiek en de maatschappij bestaan niet in dit boek. Er staat maar één grote kracht tegenover of buiten de menselijke psychologie en dat is de natuur. Die natuur komt tot glorieuze wasdom in het hoge Noorden, waar het alpinistenclubje twintig jaar eerder een klimexpeditie ondernam. ‘Noorwegen [was] geen land; het was het begin van, een doorgang naar – iets onmetelijks, een aangrijpende verlorenheid die hij niet eerder had ervaren.’ Het noorderlicht, de ijle lucht, het ijs, de bergtoppen: ‘Geen twijfel dat ook hier de zon zou schijnen als er nooit een mens had bestaan.’

Op de Lofoten beleven de vrienden hun finest hour en de reis wordt een ijkpunt in hun leven. ‘Zo gelukkig zullen we nooit meer worden,’ zegt Lotte. De een redt de ander van de dood, de ander verklaart de verkeerde persoon de liefde en de derde mist de kans van zijn leven. En allemaal hebben ze er andere herinneringen aan, die elkaar soms tegenspreken. Momenten van inzicht zijn er ook twintig jaar later, vlak voordat Vincent en Paul Lotte terugzien: plotseling lijken alle levenslijnen en doelen helder. En is Lotte werkelijk nooit meer zo gelukkig geworden als toen in Noorwegen?

Je kunt kriegel worden van de gedachtenstroom van de estheet Paul, die fantaseert over de onsterfelijkheid. Je kunt het verhaal over het eerste vriendinnetje, dat wordt verafgood tot ze, als een mens, uit haar neus blijkt te eten, geneuzel vinden. En misschien kun je een wereldbeeld missen onder Enters natuurbeelden en scherpe psychologische portretten. Maar de buitenwereld, daar doet Stephan Enter niet aan. In Grip stelt hij zonder concessies aan de zeitgeist de psyche van de esthetische mens tegenover de kracht van de natuur, in een virtuoze stijl.

Bronnen:
Trouw, 15 maart
‘Er is iets in dat verleden’ van Daan Stoffelsen, 30 december 2011
‘De beste Nederlandse roman van de laatste 5 jaar’, recensie in NRC Handelsblad
www.stephanenter.nl

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online.
Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!

Dit bericht is geplaatst in bibliotheek Pepingen met de tags , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *