Yaa Gyasi: Weg naar huis (leesclub Halle), verslag door Rea, Christel en Sonja

Twee halfzussen, Effia en Esi, groeien apart van elkaar op in het achttiende-eeuwse Ghana. Effia wordt uitgehuwelijkt aan een Engelsman, om vervolgens in relatieve weelde te leven. Esi wordt gevangengenomen, verkocht als slaaf en op de boot naar Amerika gezet. Weg naar huis vertelt over de levens van de nakomelingen van Effia en Esi in de daaropvolgende driehonderd jaar. Yaa Gyasi beweegt zich vrijelijk door de geschiedenis en tussen twee continenten – van de stammenstrijd en slavernij in Ghana tot de Burgeroorlog in Amerika, en van de kolenmijnen in het zuiden van de Verenigde Staten tot de volksverhuizingen naar Manhattan in de twintigste eeuw – en schetst zo een krachtig en indringend portret van volken in beroering. Weg naar huis is een modern Amerikaans meesterwerk.

Inleiding:

Dit boek is de debuutroman van de Amerikaanse schrijfster met Ghaneese Roots, Yaa Gyasi. Rond het boek ontstond een enorme hype, zelfs al voor het gepubliceerd werd. Gyasi kreeg een enorm voorschot, zelfs voor de definitieve versie van het verhaal klaar was. Het boek werd onthaald met bakken positieve kritiek.

Rondvraag:

Iedereen heeft het boek (heel) graag gelezen en vond dat de stamboom vooraan in het boek absoluut noodzakelijk was om de familieverhoudingen te kunnen volgen.

•Ik las het graag, maar had wel de stamboom nodig om goed te kunnen volgen. Als debutante deed de schrijfster het heel goed. We kregen een geschiedenisles zonder dat het echt saai werd. Het was zowel spannend als humoristisch.
•Het boek is goed, maar de personages zijn wel moeilijk om uit elkaar te houden. We krijgen een nieuw zicht op de slavenhandel
•Er staan mooie zegswijzen in het boek. Het is wel een hard verhaal, ik heb zelfs moeten wenen.
•De opbouw van het boek is heel goed. We kregen veel info over de slavenhandel (Cape Coast Castle)
•Het verhaal ‘kruipt in je’. Ik kon het niet in 1 stuk uitlezen, ik moest steeds even bijkomen. Het liet een diepe indruk na en het was beeldend en beklijvend.
•Ik was niet zo enthousiast. Ik vond Underground Railroad (= zelfde thematiek) van Colson Whitehead beter. Het was wel gemakkelijk en spannend. Sommige zinnen waren wel heel ver gezocht.
•Ik heb naar het boek geluisterd in audio versie. Door de verschillende stemmetjes en de accenten van de voorlezer kwam het verhaal voor mij echt tot leven. Ik vond wel dat er meer informatie mocht zijn voor sommige personages. Naar het einde toe lijkt het of de verschillende hoofdstukken steeds korter worden.
•Hoe verder ik in het boek zat, hoe moeilijker het was voor mij om er door te komen. Wat me opviel is de aanwezigheid van het thema ‘vuur’.
•Ik had een moeilijke start, daarna kreeg ik een echte leesspurt. Ik vond het boek krachtig en indringend. We komen veel te weten over Afrika, zoals de uithuwelijking, polygamie en de patriarchaat. In dit boek worden taboe’s doorbroken zonder haatdragend of verwijtend te willen zijn. De schrijfster heeft een prettige, filosofische stijl. Het is een krachtig boek, een indringend portret van volken in beroering, in verdrukking. Een modern Amerikaans meesterwerk. Thema’s: uithuwelijken, slavenkamp, veelwijverij, superioriteit van de man, blank/zwart, de wereld draait niet verder dan je eigen navel, ouderenraad, generatiekloof, West Afrika
•Het is een interessant boek met een sterke structuur. Vooral de dualiteit tussen Afrika en Amerika vond ik goed. Het doet me denken aan films zoals Twelve years a slave. Er zitten veel thema’s in Op weg naar huis. De psychologie van de personages is veelzijdig, ze zitten vol veerkracht, empathie en rechtvaardigheid. Het verleden blijft de personages achtervolgen.
•Het boek deed me denken aan de boeken van Amelie Nothomb. Ik vond wel dat er te weinig info was over sommige personages.
•Inderdaad, sommige personages mochten uitgebreider beschreven worden. Er wordt gelukkig wel niet teveel gedramatiseerd. We leren veel over de slavenhandel, die trouwens nog steeds actueel is.
•Ik vind de cover (Nederlandse versie) heel goed, heel mooi en sprekend. Ik heb bewondering voor de schrijfster. Er zijn heel veel personages, soms moeilijk om uit elkaar te halen. Ik vind het einde wel een beetje raar, het lijkt gekunsteld.
•Het verhaal steunt op de structuur. Door de vooruitgang van de generaties krijgt het boek enorm veel emotie. Ik vond het einde ook heel artificieel (een kunstmatig happy end). De schrijfster heeft het boek geschreven met enorm respect voor de personages (het zijn echt complexe persoonlijkheden) Net omdat het geen standaard zwart/wit verhaal is ontroerde het me echt. We zien de voortdurende stijd van de personages
•Ik las dit boek tijdens mijn vakantie, een familiegeschiedenis is hiervoor perfect geschikt. Ik had na een avondje lezen, de volgende dag enorm veel te vertellen.
•Ik moest tijdens het lezen wel doorbijten. Verder in het boek, ging het beter. Ik moest soms notities nemen en ik had de stamboom zeker nodig. De stukken in Amerika waren voor mij het meest herkenbaar, die las ik het liefst.
•Ik heb veel extra informatie opgezocht. We kregen heel veel levenswijsheden mee. Ik las het graag, maar het was zeker niet het mooiste boek dat ik ooit las.

Bespreking:

Cover

Voor de Nederlandse cover werd er gekozen voor een foto van Stefan Vanfleteren. Wat vinden jullie hiervan?

•ontroerend
•sober
•emotioneel
•mooi

Voor de Engelstalige versie werd gekozen voor een meer symbolische cover, met kleur. We vinden hierin ondermeer de thema’s van vuur, de katoenpluk, dualiteit, Afrika, … in terug.

Titel

Is deze goed vertaald vanuit het Engels?

•Moeilijk om het anders te vertalen.
•in het woord WEG, zit een dubbele betekenis. p. 315 : In de vijf jaar dat ze elkaar kenden, had Esther hem herhaaldelijk aangespoord om de weg naar huis te zoeken. (gesprek tussen Yaw en Esther)

Stamboom

Wat is je favoriete personage?

•Effia: zij is de drijvende kracht, een sterke vrouw en komt in de loop van het verhaal vaker terug.
•Kojo: zijn verhaal is echt intriest. Het ging bijna goed met hem tot zijn vrouw verdween. Je denkt haast: hier komt het in orde.
•Abena en H. Black: in hun verhaal krijgen we aspecten van de Amerikaanse geschiedenis die in het onderwijs niet genoeg belicht worden. Zo weten we niets over de ‘ Fugitive Act’ en over het feit dat mensen zomaar opgepakt konden worden. gevluchte slaven moesten terug naar hun meester.

Het is geen zwart/wit verhaal. De Ghanese stammen deden ook mee aan de slavenhandel voor eigen profijt. Gyasi nuanceert en vervalt niet in clichés: zwart is slecht en wit is goed.

•Akua: dit is een bevreemdend stuk. Zij is de ‘vuurvrouw’. Is ze wijs of gewoon gek? ze verliest 2 kinderen in een zelfaangestoken brand, haar zoon is weg maar later bouwt ze een goede relatie op met haar kleindochter. Loopt als personage door in het vervolg van het verhaal.
•Ness: Ze heeft heel veel veerkracht, wordt zwaar verminkt maar offert zich op voor haar zoon.

Hebben de mannen een zwakkere rol? Zijn Kojo en H zwakke personages? Neen toch niet. Is dit een vrouwenboek? Zijn de vrouwelijke personages sterker?

•In de 19de eeuw waren er in Ghana veel oorlogen en waren er vrouwen op overschot.
•Quey : is homoseksueel maar kiest voor een verstandshuwelijk, studeerde als zwarte in Groot-Brittannië
•Willie: zij is getrouwd met een ‘witte’ zwarte, die haar later verlaat voor een ‘echte’ witte vrouw. Dit fenomeen bestaat echt (de ‘andere’ huidkleur kan tot in de achtste voorkomen. Vrouwen werden dan van overspel beticht maar hier spelen gewoon de erfelijkheidswetten). Willie haalt kracht uit haar vader, H, de mijnwerker. Ze wil vooruit in het leven. Misschien komt het goed, ondanks haar zwakke rol in de maatschappij, als zwarte vrouw.

Zijn de twee laatste Amerikaanse personages stereotiep?

in de Amerikaanse lijn gaat het van sterk naar zwak. Dit werd weleens als kritiek opgeworpen: ‘de arme zwarte drugsverslaafde man’ in Amerika.

Kunnen we Yaa Gyasi vereenzelvigen met haar laatste personage ‘Marjorie’?

Wat Marjorie meemaakt is zeker een veralgemening van wat jonge zwarte vrouwen in Amerika moeten doorstaan. Marjorie gaat op het einde naar Ghana. De cirkel is rond. Wat is voor haar nu eigenlijk ‘thuis’? Thuis is de plek waar je opgroeit = home. Zij zit eigenlijk tussen twee werelden in. Dit is een hedendaags probleem, dat veel kinderen van migranten raakt.

Het thema van ‘zwart zijn’.

Dit is heel erg divers, er zijn verschillende gradaties in huidskleur en bij uitbreiding afkomst. In Afrika komt dit meer tot uiting. In het westen wordt alles meer over 1 kam geschoren.

Taal

In de Engelstalige versie wordt er een verschillend taalgebruik opgemerkt in de Ghanese stukken dan in de Amerikaanse delen. Taal is een deel van de identiteit : de stukken over Afrika lezen vlotter . het is een meer verhalende stijl, gebaseerd op de orale vertelcultuur met een ander temp en een andere klankkleur.

Het universele

We hebben een structuur van negen opeenvolgende generaties in twee delen, vertrekkende vanuit twee zussen, die elkaar nooit ontmoet hebben. Oorspronkelijk wilde de schrijfster enkel de moeder/ dochter relatie belichten. Uiteindelijk werkte dat niet en maakte ze er een familiegeschiedenis van. De wonden worden van genertie op generatie doorgegeven. Je leven wordt bepaald door anderen. bewuste keuzes kunnen wijzigingen teweegbrengen.

Wat vind je hiervan?

•De problemen worden doorheen de generaties doorgegeven.
•Je verleden wordt bepaald door de voorbije generaties.
•Na meer dan twee generatie weten we meestal niet veel meer van ons verleden.

Thema’s

•water : bang om te zwemmen ; het kind dat water morst
•vuur : brand, de missionaris die verbran wordt, het halfverbrande gezicht en de littekens
•stenen (doorgegeven door Effia, die Van Essi is kwijt)
•littekens, letterlijk en figuurlijk (Hoe zijn we eraan gekomen?)
•religie: in Ghana krijgen we de traditionele stammen-geloof, later de missionarissen. p. 301 : ‘We geloven degene die de macht heeft. Wie de macht heeft, bepaalt het verhaal. bij geschiedenis moet je je dus altijd afvragen : wiens verhaal krijg ik niet te horen? Wiens stem is onderdrukt om deze stem de ruimte te geven? Zodra je dit eenmaal hebt uitgevonden, moet je ook op zoek gaan naar dat verhaal. Pas dan wordt het beeld geleidelijk duidelijk, al is het nog altijd niet compleet.’ We moeten dus kritisch blijven : de geschiedenis is altijd gekleurd.

Einde:

Is dit een’ happy end’? Is het niet te artificieel? Krijgen we een tevreden gevoel?
Is er terug (of nog) hoop? Het eind was er voor velen bijna ‘net over’, hollywoodstijl!

Besluit:

‘Weg naar huis’ is een rijk boek, je merkt wel aan sommige stukken dat het een debutante is (zie bijvoorbeeld het gedicht over twee zussen in het stuk van Marjorie). Toch trapt ze niet in de val van teveel symboliek. Ze had bewust op emoties kunnen mikken, ze brengt evenwel emoties teweeg zonder dat dit zo bedoeld is.
We leren enorm enorm veel over de geschiedenis van Ghana en de slavenhandel.
Er is ook humor in het boek.
In 300 jaar is er veel veranderd, maar sommige dingen zijn nog niet genoeg veranderd en zinderen nog steeds door in het heden.

Mooie passages:

Abeeku – hij liet zijn vingers over het prachtige landschap van haar gelaat glijden, over de heuvels van haar wangen, de grotten van haar neusgaten.
p. 58. Als hij haar niet met de zweep had gegeven, zou iedereen denken dat hij zwak was. Zwakte is iemand behandelen alsof hij jou toebehoort. Kracht is je realiseren dat iedereen zichzelf toebehoort.
p. 59. Grote mannen kunnen doen wat ze willen …
p. 104. (Beschrijving van Ness)… hij stond in het midden van de kamer, haast sensueel
p. 143. De witten zullen blijven totdat er geen geld meer over is.
p. 148. (De passage met de grootmoeder van Effia) Ze zegt dat het mogelijk is een eigen leven te leiden
p. 187. De passage van mensen die het bed delen voor de huwelijksceremonie.
p. 197. Levenswijsheid = Haal dan volgende keer meer water, maar huil niet om deze ene keer. Er zou in het leven geen ruimte mogen zijn voor spijt – waarom zou je dan achteraf spijt hebben?
p. 201. De aarde heeft ons allemaal tot ballingschap veroordeeld
p. 222. Waarom heet je eigenlijk H.?

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online. Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!
Dit bericht is geplaatst in bibliotheek Halle met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *