Karen Joy Fowler: Totaal door het dolle heen van Karen Joy Fowler (leeskring Halle, verslag van Sonja Van Cutsem)

totaal-door-het-dolle-heen

‘Familie kun je niet kiezen. Maar je familie maakt wel keuzes voor jou. Levensbepalende keuzes’ staat op het achterplat van ‘Totaal door het dolle heen’ van schrijfster Karen Joy Fowler.

De meeste leeskringleden hebben het boek graag gelezen. Volgende gevarieerde gedachten kwamen naar boven : verrassend, waarachtig geschreven, verwarrend, originele manier om thema’s aan te brengen, langdradig, niet echt spannend, minder geloofwaardig, intrigerend, tragisch ontroerend met een prachtig eind. Anderen waren helemaal ‘niet door dolle heen’, maar zoals altijd werd de bespreking toch boeiend en verduidelijkend.

Karen Joy Fowler is vooral bekend in de Engelstalige wereld met o.a. ‘The Jane Austen Book Club’, dat verfilmd werd. Ze schreef ook kortverhalen en science-fiction. ‘Totaal door het dolle heen’ werd genomineerd voor de Man Booker Price, die vaak bijzondere titels nomineert die wel interessant maar niet altijd even gemakkelijk zijn.

Structuur van het boek

Het boek start niet in het begin van het verhaal maar in het midden, zoals ook de vader aan Rosemary zei als ze te veel praatte. Je weet dus dat er nog dingen vooraf zullen gebeuren waar je nog geen weet van hebt. (flash-back principe). Pas op p.87 komt als het ware de aap uit de mouw en kom je te weten wie het zusje van Rosemary eigenlijk is, namelijk de chimpasee Fern. Van het moment dat je dit weet, blijken er eigenlijk al eerder verwijzingen te zijn. De schrijfster heeft wel degelijk nagedacht over de structuur: een rechtlijnig verhaal kon niet. Rosemary vertelt het verhaal als 40-jarige over wat ze als 20-jarige student en als 5-jarig kind meemaakte. Als ze bv. naar haar grootouders wordt gestuurd, weet je als lezer (nog) niet om welke reden.

Thema: Vergeten > < herinneren, dierenactivisme, kinderontwikkeling

Ontmoeting met Harlow in het studentenrestaurant. Rosemary heeft niet veel vrienden en blijft, ondanks alles, bevriend met de wilde onbesuisde Harlow, die haar doet terugdenken aan haar zusje Fern. Harlow is als het ware Fern in mensenversie: in Harlow herkent ze aspecten van Fern. Harlow maakt, net zoals Fern vroeger, ook bewust scènes om aandacht te krijgen. Na Ferns verdwijning was Rosemary vrij eenzaam.

Rosemary durft bepaalde dingen niet meer, ze heeft geleerd om dingen niet meer te doen: ze kent als het ware het sociale spel niet meer. Ouders spraken vroeger wel met haar maar ze kan zich dat niet meer herinneren.

Op p. 57 zegt Rosemary: ‘Dat wil niet zeggen dat het verhaal niet waar is, alleen dat ik echt niet meer weet of ik het me werkelijk herinner of dat ik nog maar weet hoe ik het moet vertellen. Dat is wat taal met je herinneringen doet – simplificeren, consolideren, classificeren, mummificeren. Een vaak verteld verhaal is als een kiekje in een familiealbum; het neemt uiteindelijk de plaats in van het moment dat het moest vastleggen.

Beelden maken eigen herinneringen waardoor je denkt dat je iets bewust meemaakt. Door het trauma (de verdwijning van Fern) is haar waarheid vertekend. Voor haar was Fern een echt meisje. Ze groeiden bijna als tweelingen samen op. Ze wist niet beter. Haar oudere broer kende de gezinssituatie zonder aap in huis.

Door de versie van de ouders en haar broer wordt je vaak op het verkeerde been gezet. Elk heeft zijn eigen waarheid. Je hoort wel de verschillende aspecten van het verhaal, maar hoofdzakelijk het verhaal van Rosemary.

Rosemary vergelijkt zichzelf als kind altijd met Fern : haar jaloersheid tegenover Fern wordt gecompenseerd door haar gebabbel en taalgebruik: het oefenen van moeilijke woorden. Fern heeft geen fijne motoriek en kan slechts communiceren via gebaren. Proefdieren gebruiken blijft een heikel thema. Het past geheel in de tijdsgeest van de jaren ’70, waar men zich de vraag stelde of apen een taal kunnen leren. Bij later onderzoek bleek dat chimpansees niet beschikken over een strottenhoofd waarmee ze echt zouden kunnen spreken.

Was dit enkel dierenmishandeling of ook kindermishandeling? Het experiment werd door de vader, die psycholoog is, opgestart en de moeder had blijkbaar nooit verwacht dat het zo’n vaart zou lopen. Beide ouders hebben onvoldoende nagedacht en hebben slecht ingeschat dat dit het leven van Rosemary zo zou beïnvloeden. Dit merk je door de andere invalshoeken tijdens de gesprekken. Ieder heeft zijn eigen belevenis en herinnering. Fern heeft Rosemary wel degelijk beïnvloed. Ze heeft een laag zelfbeeld door wat er gebeurd is en kende een moeilijke adolescentie.

Ook broer Lowell is beschadigd maar reageerde anders: hij wordt activist. Hij reageert vanuit dierenliefde en rebelleert als reactie op zijn vader. Hij is op de vlucht.

Het is duidelijk dat zo’n experimenten (die echt bestaan hebben) gevolgen hebben voor de kinderen. In dit boek neemt Rosemary de schuld bij zichzelf. Is haar leven verrijkt? Voor haar is Fern geen ordinaire aap, wel haar zus. Dat ze zich als kind geïdentificeerd heeft met die aap, is normaal. Een kind denkt zwart/wit en kan niet nuanceren.

Je kan je wel de vraag stellen of het nog logisch is dat ze Fern op latere leeftijd nog als haar zusje blijft zien.
Verder
-De marionet madame Defarge : is een personage uit een Charles Dickensboek, dat uit is wraak. Ze breit aan de guillotine sjaals met de naam van de terechtgestelde. Ze is in dit boek een buiksprekerspop, die niet zelf spreekt (cfr. Fern, die ook niet kon spreken)
-Haar denkbeeldige vriendje Mary is ook een aap. Opsplitsing van de naam Rose/ Mary.
-Alle info die je verder nodig hebt (kinderontwikkeling van Piaget) , legt de schrijfster zelf voldoende uit.
-Stukjes van Kafka zijn er goed tussen gezet. De aap stond in ‘Verslag voor een academie’ symbool voor de jood.
-Begin en eind van het boek komen goed samen: Rosemary werkt samen met kinderen. Zo vormt het een cirkel. Op het eind heeft ze het verleden aanvaard. Ze is ermee in het reine
-P. 108. Vermelding van de titel. Engelstalige titel is ‘We are all completely beside ourselves’: heeft een dubbele betekenis. Onregeld zijn. Elk personage is getekend door wat hij/zij heeft meegemaakt. Een mogelijk alternatief zou kunnen zijn: Wie ik niet geworden ben.
-Het boek is niet echt mooi geschreven maar zeker wel goed opgebouwd.
-Humor : tijdens de wandeling naar huis van bij haar grootouders, wordt ze door een man opgevangen. Bij hem in huis ligt een vrouw met touwen vast op bed. Die vrouw knipoogt als Rosemary langs komt.

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online. Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!
Dit bericht is geplaatst in bibliotheek Halle met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *