Helen MacDonald: De H van havik (verslag leeskring Halle)

De H van havik is een literair non-fictieboek waar diverse genres in verwerkt zijn. Het is een auto-biografisch verhaal, maar je kan het ook onderverdelen bij rouwliteratuur, natuurbeschrijvingen en literatuurgeschiedenis. Het is een zeer Brits verhaal en is erg succesvol in Groot-Brittannië en Nieuw-Zeeland. Helen MacDonald kreeg voor dit boek de Samuel Johnson Prize en de Costa Book of the Year and Biography Award.

De meeste aanwezige leeskringleden vonden het een schitterend boek, o.a. vanwege de mooie en beeldende natuurbeschrijvingen. De manier waarop de auteur het intensief africhten van de haviken beschrijft, werd als beklijvend ervaren. Het is een vrij technisch boek, leerrijk vanwege de specifieke terminologie (treinen is geen taalfout maar een typische term uit het vakjargon ; zie hiervoor https://nl.wikipedia.org/wiki/Valkerij )
Het verhaal over het rouwproces kwam voor ons op de tweede plaats. De fragmenten over White (Door het hele verhaal zijn passages verweven uit een boek over haviktraining van de Engelse schrijver T.H. White) kwamen eerder als langdradig over. Het verhaal van White is zeer Brits en spreekt ons minder aan. Er zijn echter wel heel wat parallellen tussen het verhaal van White en MacDonald o.a. de familiebanden.

Elk wist ook een eigen link te leggen naar de valkerij: de onvergetelijke ervaring van valkeniers op een vroege ochtend in Afghanistan, de Vlaamse wandtapijten in het Louvre met afbeeldingen van Maria van Hongarije en haar valken. Een artikel in Humo over haviken in de politiek, de inzet van haviken om drones te onderscheppen die over gevangenissen vliegen (om ongewenste pakjes te droppen).

Thema 1 : rouwverwerking

De laatste 10-15 jaren verscheen er heel wat rouwliteratuur: Sprakeloos van Tom Lanoye, Tonio van A.F.Th. Van der Heijden, I.M. van Connie Palmen.
We kunnen ons volgende vragen stellen: Komt de vaderfiguur genoeg naar voren in het boek? Is Helen begonnen met de havik om met haar verdriet om te gaan?

Het treinen van de havik start n.a.v. de plotse dood van haar vader. Het begin van het boek is nogal therapeutisch : Macdonald had duidelijk behoefte om dit gebeuren van zich af te schrijven. Voor ons is de vaderfiguur onbekend maar in Groot-Brittannië was Alisdair MacDonald een bekende persfotograaf (denk aan de beroemde balkon-kusscene van Charles en Diana).
Het boek is een herinnering aan de goede verhouding tussen vader en dochter. Van haar vader heeft Helen geleerd dat je in het leven geduld moet hebben en dat je niet te snel mag gaan.
Omdat het verlies zo plots is, komt het verdriet hard aan en hierdoor geraakt ze in een isolement. Ze heeft geen partner, geen job, geen huis. Bij het bezoek aan de dokter realiseert ze zich dat ze zichzelf
verwaarloosd heeft, ze is de pedalen kwijt.
De herinneringsdienst voor haar vader vormt een keerpunt in het boek : Helen beseft pas daarna dat ze zich niet zo mag isoleren van de omgeving.
Ook het mythologisch beeld van de havik is hier van belang: de havik werd gezien als het dier dat de zielen van overledenen en ongeboren kinderen draagt (cfr. verlies van tweelingbroer).
Helen heeft als kind het boek van White gelezen maar als volwassenen ziet ze dit nu anders. White heeft zijn eigen frustraties op de havik geprojecteerd (angst voor de oorlog en zijn geaardheid). Ze hebben elk een andere aanpak bij het treinen.

Thema 2 : Natuur en interactie mens/dier

Het treinen van een havik is een oeroude traditie, meestal van de hogere stand; als lezer heb je geen idee hoe een havik tam wordt gemaakt. Een veelkomende fout van mensen is om aan dieren menselijke eigenschappen toe te kennen.
De ‘goede’ eigenschappen van de havik zijn kracht en het meedogenloze. Als ze in een negatief daglicht worden gesteld, worden ze vaak geassocieerd met vrouwelijke eigenschappen zoals wispelturigheid. Ook in de politiek is het beeld van de havik vaak niet erg positief.
Dicht de auteur op een bepaald moment zelf niet te veel menselijke eigenschappen toe aan Mabel? Ze geeft haar havik de naam Mabel, wat ‘beminnelijke, dierbare’ betekent
Op het eind van het boek zegt ze zelf dat Mabel niet menselijk is (p. 324). Als kind zag ze vroeger de havik wel als een ‘menselijke psychopaat’ wanneer hij een fazant aanviel, maar dit is nu eenmaal de aard van het dier.

De natuurbeschrijvingen in het boek zijn zeer mooi.
De H staat niet alleen voor Havik, maar ook voor Helen, Hart en Home.
In haar nawoord weet de auteur ons nog te vertellen dat Mabel dood is en dat ze haar erg mist

Thema 3 : literatuurgeschiedenis
Het beeld van de havik in de mythologie
Een inkijk in het gevoelsleven van de schrijver T.H. White, die ooit ook haviken probeerde te temmen de daarover in de jaren 40-50 schreef in de bewerkingen van de Arthur-legende en in The Goshawk, een ‘literaire confrontatie tussen mens en dier die teruggreep op de puriteinse traditie van de spirituele krachtmeting’ (Babs Van Den Bergh, volkskrant 11/09/2015)

Mooie passages
p. 52 White : Van verliefdheid word je diep ongelukkig, tenzij je verliefd wordt op het platteland.
p.230 Met de havik jagen voerde mij naar de grenzen van het mens-zijn….Toch veranderde ik steevast weer van dier in een mens van zodra de havik een prooi had gevangen… Van jagen wordt je een dier, maar bij de dood van een dier word je een mens.

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online.
Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!

Dit bericht is geplaatst in bibliotheek Halle met de tags , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *