Joke J. Hermsen : Kairos (verslag bijeenkomst Dilbeek door Ann Vandamme)

Een essaybundel

Vorig jaar lazen we onder invloed van onze filosoof de roman ‘Blindgangers’ van Joke Hermsen. Onze leesgroepleden hebben het niet zo voor filosofie, maar ze houden wel van ons jongste lid, een moraalfilosoof “die zijn ding niet opdringt”, en ze hielden ook van de roman van Joke Hermsen, die eveneens op een niet opdringerige manier haar ideeën in een meeslepend verhaal verwerkte. Maar zou het lukken om met de groep ook haar filosofisch pleidooi ‘Kairos’ te lezen? We hebben in de 15 jaar dat we al samen komen, alleen maar fictie gelezen. Het was een gok.

Misschien was dit wel het juiste moment, het Kairos-moment. Eind maart komt er een nieuwe roman van Joke Hermsen uit, nl. ‘Rivieren keren nooit terug’, op 1 april start de tentoonstelling ‘Kairos Castle’ in het Kasteel van Gaasbeek waarvan zij curator is, en in mei komt zij een lezing geven in Flagey (Brussel).

Voor de bespreking van ‘Kairos’ vroeg ik de leden om het inleidend hoofdstuk en vooral ook het hoofdstuk over literatuur (we zijn nu eenmaal een leesgroep) en onderwijs (de helft van onze leden hebben met het onderwijs te maken) te lezen. Onze filosoof werd gevraagd een korte inleiding op Hannah Arendt te geven. En wie wou, mocht het boek natuurlijk helemaal lezen.

Kairos

De Grieken kenden naast Chronos nog een andere god van de tijd, nl. Kairos. Chronos staat voor de gewone doorlopende tijd, de kloktijd. Kairos toont het andere gezicht van de tijd, zelf noem ik het ‘het gat in de tijd’, en staat voor de tijd die bevlogen maakt, inspirerend is, het moment waarop iets nieuws kan ontstaan.

Onze filosoof is net als Joke Hermsen een groot bewonderaar van Hannah Arendt. Vooral haar principe van de nataliteit spreekt hem aan. Daarmee bedoelt Hannah Arendt dat elk leven en elke seconde van dat leven een nieuw begin inluidt en nieuwe mogelijkheden biedt. Hij vond dat een verademing in de wereld van al die filosofen die zich vooral op het einde, de dood richten. Heel mooi en enthousiast vertelt hij de leesclubleden over Arendts vier basisbegrippen: nataliteit, amor mundi, pluraliteit en esthetiek. “Maar”, zegt hij: “in het boek geeft Joke Hermsen eigenlijk al een prachtige inleiding op Hannah Arendt.” Toch was de groep blij met zijn uiteenzetting: zo gemakkelijk vond zij het hoofdstuk gewijd aan Hannah Arendt niet.

Mooie toepassingen op het verkrijgen van of het herontdekken van Kairos zijn in de literatuur en de kunst te vinden. Daarin kan je je heel goed terugtrekken uit de tijd en nieuwe inzichten opdoen. En daarom is het heel belangrijk om in het onderwijs plaats en ruimte te maken om het ervaren van Kairos mogelijk te maken, om nieuwe inzichten de kans te geven zich te ontwikkelen. Die toegepaste hoofdstukken in het boek ervoer de groep als heel toegankelijk. De leerkrachten geschiedenis in het gezelschap raakten helemaal op dreef: de kracht van het verhaal in de geschiedenisles! En zelfs de leerkracht Wiskunde gaf een mooi staaltje van hoe ze haar leerlingen klaarstoomde voor de les: ze begon iedere les met een raadsel. Als dat geen mooi voorbeeld van Kairos is. Joke Hermsen zou haar omhelzen. En vice versa. Iedereen van het gezelschap deelde haar ongenoegen over het gebruik van tablets in het onderwijs. Het woord school komt trouwens van het Griekse woord σχολή’, dat ‘vrije tijd’ en rust betekent. Een tablet is niet bepaald rustgevend. En als er één ding is wat leerkrachten opnieuw willen in de scholen is het rust. Pas dan kan nagedacht worden.

Kairos Castle: een tentoonstelling in het Kasteel van Gaasbeek

Het resultaat van die eerste essaybundel in de leesgroep mag er wezen. De bibliotheek van Dilbeek zorgt telkens voor genoeg leesexemplaren, maar het merendeel van de lezers wil het boek nu ook echt bezitten. Bovendien hebben we meteen een bezoek met gids aan de tentoonstelling geboekt.

Welke werken ik op die tentoonstelling verwacht te zien? Ik dacht eerst aan Rothko, wiens werk ze in haar vorige essaybundel ‘Stil de tijd’ fantastisch beschreef. (Mijn eerste kennismaking met Hermsen), maar zijn naam staat niet op de lijst. Rothko is waarschijnlijk niet te betalen, en bovendien, het gemeubelde kasteel leent zich niet echt voor schilderijen, eerder voor installaties en sculpturen. Ook in ‘Kairos’ passeren enkele beeldende kunstenaars de revue: Paul Klee, Charley Toorop, Peter Doig, Paula Modersohn-Becker. Allemaal voornamelijk schilderkunst. Ze staan inderdaad niet opgesomd in de brochure. Wie wel vermeld worden, zijn o.a. David Claerbout, Sofie Muller, Hans Op de Beeck en tot mijn vreugde ook de Pajotse Alexandra Cool. Zij heeft ooit een reeks foto’s gemaakt van auteurs die heel geconcentreerd aan het werken waren. Zou er zo één te zien zijn? De enige kunstenaar die ik herken uit het boek ‘Kairos’ is Jaap de Jonge van wie Joke Hermsen het kinetisch object ‘Volledig’ bespreekt en, zeg nu zelf, volledig Kairos.


Wij zijn alvast heel nieuwsgierig.
Meer info over de tentoonstelling vind je op http://www.kasteelvangaasbeek.be/nl/evenementen/73/kairos-castle

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online. Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!
Dit bericht is geplaatst in bibliotheek Dilbeek met de tags , , , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *