James Salter: Alles wat is (werkbladen leeskring Dilbeek maart 2016)

alles wat is1. Biografie:
James Salter werd in 1925 in New Jersey geboren als James Arnold Horowitz. Hij was de zoon van een welgestelde makelaar in New Jersey. Hij zat op een middelbare school in New York City. Zijn vader Louis G. Horowitz ging in 1941 de militaire dienst in, onder de dreiging van Amerikaanse betrokkenheid bij de Tweede Wereldoorlog, en werkte zich op tot kolonel. Op zijn aandringen meldde Salter zich, op 15 juli 1942, bij de United States Military Academy in West Point (New York). Daar studeerde hij in 1945 af. Hij werd o.a. jachtpiloot in de Koreaanse oorlog (1950-1953).

In 1951 trouwde hij met Ann Althemus. Samen kregen ze vier kinderen: Allan (die op zijn 25ste stierf), Nina en de tweeling Claude en James. Het gezin bracht veel jaren door in Frankrijk en Duitsland.

Hij beëindigde zijn militaire loopbaan in 1961 en keerde met zijn gezin terug naar New York, waar hij zijn Joodse familienaamvan Horowitz in Salter veranderde. Voortaan wijdde hij zich aan het schrijven, eerst van filmscenario’s, later van verhalen en romans.

In 1976 ging hij samenwonen met journaliste en toneelschrijfster Kay Eldredge. Op zijn 60ste werd hij nog eens vader, ditmaal van Theo Salter. In 1998 hertrouwd hij uiteindelijk met zijn Kay.

Hij stierf in 2015.

2. Bibliografie:

1956: The Hunters
1961: The Arm of Flesh
1967:A Sport and a Pastime ( ‘Spel en tijdverdrijf’)
1975: Light Years (‘Lichtjaren’)
1979: Solo Faces (‘De klimmer’)
1988: Dusk and Other Stories (‘Schemering’)
1988: Still Such = gedichten
1997: Burning the days = memoirs (‘Dwars door de dagen’
2005: Last Night = verhalen (‘Laatste nacht’)
2006: Life is Meals: A Food Lover’s Book of Days (‘Smakelijk leven : een literaire eetkalender voor levensgenieters’), samen met zijn vrouw Kay Emldredge
2013: All that is (‘Al wat is’)

3. Belangrijkste personages: (echt wel de belangrijkste, want er passeren veel personages de revue….)

Hoofdpersonage Philip Bowman
Vrienden Kimmel, Eddins
Moeder Beatrice
Partners Vivian, Enid, Christine (moeder van Anet), Ann

4. Enkele vragen:

a. Het motto van het boek is ‘Er komt een moment dat je je realiseert dat alles een droom is, en dat alleen de dingen die geschreven zijn een kans hebben om echt te zijn.’ Wat vind je van dit motto?
b. Vertel iets over het vertelperspectief.
c. Wat vind je van het hoofdpersonage?
d. Het eerste hoofdstuk is gewijd aan zijn oorlogservaringen. De rest van het boek aan zijn leven als uitgever en zijn zoektocht naar huwelijksgeluk. Twee heel aparte werelden. Of heeft het één toch iets met het andere te maken?
e. Hoe bekijkt hij vrouwen, de liefde, de romantiek?
f. In de roman komen veel bijfiguren aan bod. Hebben ze een rol? Welk personage blijft je het meest bij?
g. Wat vind je van de titel?
h. James Salter wordt een ‘writer’s writer’ genoemd, vooral omwille van zijn stijl. Waarin verschilt zijn stijl met dat van anderen?
i. James Salter gebruikt veel dialogen. Een voorbeeld (dat boekdelen spreekt…) vind je bij het huwelijksaanzoek van Philip aan Vivian (p.63-64). Wat lees je tussen de lijnen? Eenzelfde werkwijze vind je bij het gesprek met de dominee (p.70).
j. Hoe wordt de literaire wereld beschreven? Te vergelijken met dat van nu?
k. NRC Handelsblad 1’ juni 2013. Citaat James Salter “Als ik een wit huis beschrijf, dan ben ik in dat huis en zie ik de verschillende kamers.” Klopt deze uitspraak met je gevoel bij het lezen?

5. Een recensie: Johan De Haes voor Cobra

ALLES WAT IS – JAMES SALTER
do 20/06/2013 – 10:25****’Alles wat is’ is de nieuwste roman van de Amerikaanse schrijver James Salter, op z’n zevenentachtigste nog steeds de onbetwiste meester van de scherpe blik en de ononderbroken dialoog.
De Amerikaanse schrijver James Salter (pseudoniem van James Horowitz) geldt al jaren als een literaire geheimtip. Toch hebben Paul Bowles, Susan Sontag, Philip Roth, Richard Ford, Michael Ondaatje en nog andere bekende collega’s zich in de loop der jaren zeer lovend uitgelaten over zijn werk. De publieke belangstelling kwam later. In 1997 bracht Meulenhoff drie boeken van hem in Nederlandse vertaling uit. Het oeuvre van James Salter (°1925) bestaat uit verhalen, memoires (‘Dwars door de dagen heen/Burning the Days’) en een vijftal romans, waarvan de in Frankrijk gesitueerde korte erotische roman “A Sport and a Pastime’ (Spel en tijdverdrijf) klassieke status heeft gekregen.
Daar komt, in zijn zevenentachtigste levensjaar, nog een laatste roman bij. ‘All that is/Alles wat is’ verschijnt bijna vijfendertig jaar na zijn vorige roman. Salter heeft niets aan stilistische vaardigheid ingeboet en meer dan ooit zijn erotiek en seksualiteit de centrale polen, hier in het leven van Philip Bowman, een redacteur bij een New-Yorkse uitgeverij.
Oorlogsveteranen en minnaars
De zeer sportieve James Salter is jachtpiloot geweest, met ruime ervaring tijdens de oorlog in Korea. Hij verbleef lange tijd in Europa en vatte een grote liefde op voor Frankrijk. Later werd hij scenarist in Hollywood. In zijn eerste roman ‘The Hunters’ heeft hij zijn oorlogsverleden verwerkt, maar ‘Spel en tijdverdrijf’ (1967) werd zijn echte debuut.
Ook Philip Bowman, het hoofdpersonage in ‘Alles wat is’ heeft een oorlogsverleden. Hij en zijn maat Kimmel (die op het einde van ‘Al wat is’ weer opduikt) behoren tot de weinige overlevenden van een door kamikaze piloten gekelderd schip op weg naar Okinawa. De roman begint met de evocatie van deze niet na te vertellen episode uit de oorlog in de Pacific, waarover hij de rest van zijn leven discreet blijft. Het is de prelude tot een leven waarin Bowman, zonder dat ooit te verwoorden, op zoek gaat naar ervaringen die deze intensiteit kunnen evenaren. Vredestijd geeft aan minnaars meer mogelijkheden dan aan oorlogspiloten.
Een huwelijk en het leven daarna
Toch is deze Philip Bowman geen Don Juan. Na zijn letterenstudie, die hem als oudere student en oorlogsveteraan met zijnoutsiderschap confronteert, raakt hij als redacteur bij een literaire uitgeverij in New-York aan de slag. Buitenlandse reizen, lunches en recepties vergroten zijn kennissenkring. Literaire conversaties en ‘gossip’, inclusief verhalen over bekende schrijvers, zijn nooit veraf in deze met verdwijning bedreigde wereld, toen uitgevers nog heren waren. Tegen het advies van hun beider families in, raakt hij verloofd en getrouwd met Vivian, de blonde dochter van zuiderse landeigenaars. Hij houdt niet zozeer van wie zij is (ongeletterd en ongeïnteresseerd) als van wat zij zou kunnen worden. En zij maakt “onuitwisbaar deel uit van het drinken, de grote huizen, de auto’s met modderige laarzen en zakken hondenvoer achterin”. Ze laat hem in de steek, voor hij de kans krijgt om het zelf zou doen.
In Londen wordt Philip Bowman smoorverliefd op Enid Armour, met wie hij in het Sevilla van Lorca hoge seksuele toppen bereikt. Maar zij blijft in Londen en zij is getrouwd. Later is er de knappe makelaar Christine, die hem rust en vervulling lijkt te kunnen geven, maar zij is ook getrouwd en zij verlaat hem uiteindelijk, tot zijn grote verrassing en verbittering, voor een andere man. Philip neemt later wraak op een wrede en smerige wijze. Philip Bowman blijft een buitenstaander zonder vrouw, kind of huis. En naarmate hij ouder wordt krijgt zijn amoureuze leven iets herfstigs en melancholisch. Met zijn laatste minnares trekt hij gepast naar Venetië.
Een jongeman die ouder wordt
James Salter lardeert dit levensverhaal met de (amoureuze) lotgevallen van vrienden en kennissen: levenslustige veeltrouwers, rouwende weduwnaars, eenzame vrouwen. ‘Al wat is’ bevat weinig ‘plot’, en de verwijzingen naar de historische achtergrond is zeer summier. Wat de lezer wel op zijn bord krijgt is het leven van een ouder wordende man, vanaf zijn afzwaaien in 1945 tot ongeveer half de jaren tachtig. James Salter is net als zijn wat jongere tijdgenoten Philip Roth en John Updike een man uit een nog grotendeels pre-feministische cultuur, wat sommigen hem – ten onrechte – hebben kwalijk genomen. Bowman is een vrij modale man van zijn tijd. Seksueel succes geeft hem zekerheid en zelfvertrouwen, zelfs gevoelens van superioriteit, maar die kunnen vlug omslaan in woede en vervreemding. Lust en liefde hebben de vrees om verlaten te worden als keerzijde.
Al wat is
De stilistische kwaliteiten van James Salter – en zijn soberheid die sommige lezers aan Hemingway herinnerden – werden vaak aangehaald en geprezen. Zijn verteller, die nu eens ver dan weer dichter bij de personages staat, blijft herkenbaar. Zijn aandacht en precisie houden de lezer in de ban. De interieurs en gedragingen, een gebaar en een kledingstuk, verhogen dewaarachtigheid terwijl de heldere anekdotes de lezer nieuwsgierig maken naar de al of niet verborgen betekenis ervan. Uiteenrafeling en verklaring ontbreken. De scherpe blik heerst. Salter is, met al zijn ervaring als filmscenarist, ook een meester van de ononderbroken dialoog, waarin wat ongezegd blijft de intensiteit en spanning gaande houdt.
‘Al wat is’ schetst met waarachtige, tijdgebonden precisie de rijke en in zijn realisme ook geheimzinnige oppervlakte van een leven dat geleefd wordt en waaruit af en toe de ontgoocheling, het gemis en het nooit te stelpen verlangen opborrelen. In die zin is de titel ambivalent. Het leven van Bowman en anderen is al wat is en ook “slechts” al wat (er) is.

6. En een interview: Maartje Somers met James Salter in 2006 (NRC Handelsblad)

James Salter: ‘Ik kijk nooit zo diep in mezelf’Amerikaans schrijver James Salter kwam recentelijk op zijn 87ste, en na 30 jaar, met een nieuwe roman: ‘All That Is’. Maartje Somers sprak in 2006 met Salter over diens recent verschenen verhalenbundel, ouderdom, vrouwen en de essentie van het schrijverschap.
De verhalen in Last Night (‘Laatste nacht’) van James Salter doen denken aan de schilderijen van Edward Hopper. Ze gaan over een tijdloos Amerika dat ergens iets met de jaren vijftig te maken heeft. Licht is er belangrijk in; het ‘volle, pure licht vóór de avond’, of het witte ochtendlicht. Belofte, een glimp erotiek of juist gelatenheid, onbenutte mogelijkheden, voorbije kansen.
Een huwelijk desintegreert in één avond. Een vrouw maakt zich bezorgd om de hond van een man die haar op een feestje heeft vernederd. Een vrouw vertelt niet aan haar vriendinnen, maar wél aan de taxichauffeur dat ze kanker heeft. Mensen komen samen en gaan weer uiteen. ‘Wat mensen bij elkaar houdt, was er niet meer. Ze zei tegen hem dat ze er niets aan kon doen. Zo was het nu eenmaal.’
De verhalen in Last Night van James Salter doen ook denken aan Salters bekende memoires,Burning the Days: A Recollection uit 1997. Salter is een voormalig oorlogsvlieger, opgeleid aan West Point. Meer dan honderd gevechtsvluchten legde hij af in de Koreaanse oorlog (1950-’53). Aan zijn bestaan als onopvallend scenarioschrijver kwam een eind toen hij kristalhelder, weemoedig proza begon te publiceren, in de vorm van korte verhalen, en in die genoemde memoires en romans. De portretten van vrouwen, mannen en etentjes – véél etentjes – in Salters werk schuiven over elkaar heen zoals dia’s soms doen in een projector.
De verloren tijd, in de Proustiaanse zin van het in de geschiedenis verdwijnen van het leven, inclusief alle onbenutte mogelijkheden ervan, speelt in Salters werk altijd een grote rol. InLast Night blijkt dat bijvoorbeeld aan het slot van het verhaal ‘Palmenzaal’, waarin een man zijn oude liefde heeft ontmoet en daarna naar buiten loopt. ‘Lopend over straat op hun hoge hakken, in hun eentje of met anderen, waren meisjes zoals Noreen indertijd was geweest, een heleboel meisjes. Er zou wel nooit iets komen van hun lunchafspraak voor eens. Hij dacht aan de liefde die het belangrijke middenvertrek van zijn leven had gevuld en dat hij nooit meer zo iemand zou ontmoeten. Hij wist niet wat hem overkwam, maar op straat barstte hij in tranen uit.’
James Salter zelf, die zijn nieuwe boek (nu vertaald: Laatste nacht) achterna reisde naar Amsterdam, is een oude man zoals iedereen een oude man zou willen zijn. Een knap gezicht vol fijne lijnen, doordringende lichtblauwe ogen onder kort grijs haar. Gevraagd naar het verschil tussen verhalen en herinneringen zegt hij eerst dat hij zaken niet nodeloos wil compliceren, maar laat zich vervolgens toch verleiden tot bespiegeling. ,,Naarmate er meer tijd verstrijkt, verandert een persoonlijke herinnering in een verhaal. Dat is jammer, maar onvermijdelijk. Omgekeerd is een verhaal dat je wilt schrijven gedeeltelijk herinnering, maar het valt er nooit mee samen. In dat geval is herinnering als een gevlekte, dof geworden kandelaar, die opgepoetst moet worden.’’
Uw personages lijken leeftijdsloos, zelfs als ze pas even in de dertig zijn.
,,Midlife, zo lijkt het inderdaad. Dat gaat nou eenmaal heel lang door. Het begint op je vijfendertigste en eindigt misschien pas als je bijna zestig bent. En ook dan ben je nog niet meteen oud. Voor mij begon de echte ouderdom pas op mijn vijfenzeventigste.’’
Wat is voor u de grootste verandering van ouderdom?
,,Er zijn natuurlijk voorspelbaarheden als kwalen en verlies van energie. Maar de belangrijkste verandering is de kanteling van perspectief. Je verbeelding groeit. Als je jong bent heb je energie, maar geen perspectief. Later begrijp je hoe het spel gespeeld wordt. De grote dynamiek tussen man en vrouw kalmeert een beetje. Man en vrouw worden als het ware van dezelfde sekse. Je praat over voorbije schermutselingen zoals twee oude generaals van vijandige legers zouden doen.’’
Over zulke kameraadschappelijkheid schrijft u niet.
,,Nee. De schermutselingen zelf interesseren me meer. De liefde blijft mij boeien. Ik schrijf graag over vrouwen. Het liefst schrijf ik over huwelijken, omdat ik het meest geïnteresseerd ben in het leren kennen van een vrouw. Tijdens een etentje sprak ik ooit met een vrouw over het huwelijk. Ik zei tegen haar dat ik graag zeven keer getrouwd zou zijn geweest, bijvoorbeeld een keer met een Siciliaanse. Ja, ik zou graag met een Siciliaanse getrouwd zijn, om alles van haar te weten. Haar familie, haar jeugd, waar ze van hield, wat haar irriteerde. Die dingen leer je alleen als je met iemand getrouwd bent.”
Voelt u zich verdwaald in deze tijd? Bij u is het verhullen van emoties een groot goed. Men zegt alleen het hoognodige. Erotiek is veel belangrijker dan seks. In de huidige populaire cultuur is dat allemaal veranderd.
,,Ja, ons gedrag is inderdaad erg veranderd in een paar generaties. Dat heeft onder meer met het fenomeen psychotherapie te maken, dat nogal een hoge vlucht heeft genomen. Sindsdien tref je mensen die maar doorpraten over hun jeugd, hun familie, hun opvattingen, hun seksleven. Het heeft iets vervelends, iets repetitiefs. Al dat praten verandert helemaal niets. Voor mij leidt emotionele expressie vooral tot gewauwel. Ik ben zelf gesteld op terughoudendheid. Ik houd ervan dat mensen, vooral vrouwen, zaken uitdrukken in één goedgekozen zin. Ik kan dan wel lezen wat daarin verborgen ligt.’’
Behalve op niet-gezegde woorden vestigt u ook graag de aandacht op onvervulde mogelijkheden, ongeleefde levens, niet-beminde vrouwen.
,,Zo beleef ik het leven, zo voel ik het. Soms ken je de meest memorabele mensen uit je leven maar heel kort, of zelfs helemaal niet. Ik ben nieuwsgierig naar mensen, vooral vrouwen, ik wil dingen weten. Daarom wilde ik ook zeven keer getrouwd zijn, al vond de vrouw aan die tafel het maar ranzig en kinderachtig. Ik ben niet alleen seksueel nieuwsgierig, al begrijpt u dat het mij daarbij niet alleen om research ging. Nee, ik wilde in mijn zeven huwelijken werelden leren kennen die anders voor mij verborgen zouden blijven, andere ervaringen, en vooral andere talen om die ervaringen te verwoorden.
Komt uw nieuwsgierigheid naar andere levens voort uit uw tijd als vlieger? Die wereld was vol naasten met wie u veel meemaakte, maar van wie u verder de achtergrond niet kende.
,,Voor mij was het leger inderdaad een grote familie, met familieleden uit onbekende werelden. De mensen die door overplaatsing uit je leven verdwenen, waren niet echt weg, het was net alsof ze zo weer aan konden schuiven. Alleen: toen werden de eersten gedood, je zou ze nooit meer zien. Misschien dat je er toen inderdaad een gewoonte van maakte je de rest van hun leven te verbeelden. Maar op een oppervlakkiger niveau accepteerde je het idee. Je moest wel.’’
Salter zwijgt en zegt dan: ,,Luister, ik kijk nooit zo diep in mijzelf en al helemaal niet bij een interview. Ik wil niet dat introspectie mij hindert. Sommige schrijvers schrijven alleen over zichzelf. Ik niet. Er zit veel van mijzelf in mijn verhalen. Maar wat dat is, daar ben ik me liever niet van bewust.’’
Laten we het dan over de buitenwereld hebben. Actualiteit of politiek komt niet in uw werk voor. Uw collega Michael Cunningham heeft gezegd dat het onmogelijk is over het moderne Amerika te schrijven zonder te refereren aan de aanslagen van 11 september. Hoe denkt u daarover?
,,Daar ben ik het volstrekt mee oneens. Deze schrijvers, hoe heten ze, Jonathan Safran Foer, Michael Cunningham en hun romans over 9/11, ik wil erop wedden dat zij over een jaar of twintig niet meer gelezen worden. Ik houd van een ander soort boeken. Boeken die je iets laten zien van wat het leven is, wat menselijkheid is. Ik woon vijf blokken van de Twin Towers. De aanslagen waren verschrikkelijk, als het zinken van de Titanic. De consequenties zijn groter geweest dan ik me ooit had kunnen voorstellen. Toch zijn er zaken die nog belangrijker zijn. De menselijke conditie, het menselijk leven. Wij herinneren ons Shakespeare’s tragedies toch ook niet vanwege de Honderdjarige oorlog, en Anna Karenina gaat toch niet over de geschiedenis van Rusland. Anna Karenina gaat over Anna. Anna is echt, wij geloven in haar, denken over haar, houden van haar.’’

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online.
Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!

Dit bericht is geplaatst in bibliotheek Dilbeek met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *