Ali Smith: Het een als het ander (leesclub Halle, verslag Sonja en Christel)


Auteur:
Ali Smith wordt één van de meest speelse en vindingrijke schrijvers genoemd. Of wij dat in de leeskring ook konden appreciëren is een andere vraag. Het boek ‘het een als het ander’ werd matig enthousiast onthaald. Een duiding van originaliteit door de Man Booker Prize kan helpen de nominaties en lof te kaderen. Smith heeft een bepaald lezerspubliek.
‘The Times’ heeft de Schotse Ali Smith onlangs tot beste Britse auteur genoemd, naast Hilary Mantel, Zadie Smith en Alan Hollinghurst.

Rondvraag:

Conform de instructies van de auteur wordt ‘Het een als het ander’ op twee verschillende manieren uitgegeven. Bij één helft van de oplage is het eerste verhaal dat van George, bij de andere helft begint het boek met Francesco’s verhaal. Op het eerste gezicht is er geen verschil te bekennen. De kaft verraadt niets : lezers zullen de ene of de andere versie willekeurig aanschaffen.
Bij de rondvraag moest elkeen vooraf zeggen welke versie hij/zij gelezen heeft. Voor velen was het een moeilijk te begrijpen boek. Sommige lezers vonden het verhaal van Georg gemakkelijker te lezen, anderen gaven de voorkeur aan het verhaal van de schilder en zijn fresco’s. Er was ook heel wat onduidelijkheid over de personages (meisje? jongen? ), over de verstrengeling van de verhalen. We ervaarden een gebrek aan verhaal, een ping-pongverhaal, verwarrend : wat is werkelijkheid of droombeeld? Lange zinnen en hoofdstukken, veel beladen thema’s. Algemeen gesteld : ingenieus qua opbouw maar daardoor net erg verwarrend.

Inhoud:

De roman is zeker duizelingwekkend te noemen, het sprankelt van leven en vertelplezier.
‘Het een als het ander’ is niet alleen een briljant met elkaar verweven tweeluik, maar speelt ook in op met de manier waarop wij het lezen.
Smith vertelt twee levensverhalen: dat van het Engelse tienermeisje George anno 2013, en van Renaissanceschilder Francesco anno 1460.
George raakt gefascineerd door het werk van Francesco, terwijl de schilder George vanuit een andere dimensie observeert.
De beide helften van de roman raken op onverwachte manieren met elkaar verstrengeld. Tegelijkertijd staan ze los van elkaar en kunnen, aldus de auteur, best in willekeurige volgorde worden gelezen. Of niet? Hoe bepalend is de ordening van een verhaal voor de betekenis die wij eraan hechten?

Drie grote thema’s:

1. De structuur van het boek. Ali Smith speelt met het genre zelf.
Je hebt nooit dezelfde leeservaring: we hebben allemaal hetzelfde gelezen maar in een andere volgorde. Ook al ga je het boek herlezen vanuit het andere verhaal: je ervaart maar één keer de eerste leeservaring want je kent het andere verhaal al.
Zelfs bij romans die gebruik maken van flash-backs is het verloop chronologisch.
Smith speelt met ‘het toevallige’: dit is geen rechttoe rechtaan verhaal. Je leest dit boek daarom ook best niet te snel. Smith wordt wel eens als de opvolgster van Virginia Woolf gezien. Bij herlezen zou je de puzzel beter begrijpen. In de twee verhalen wordt de eigen tijd beschreven. Smith is erg thuis in kunst en hoe kunst ervaren wordt. Het lijkt wel een essay in romanvorm.
Het deel dat zich afspeelt in de 15de eeuw is in de ik-vorm geschreven. Het deel van George in de 3de persoon, door de ogen van de verteller. Dit is typisch bij een rouwproces. Je zit nooit in het hoofd van George. Ook zijzelf neemt afstand door het rouwproces. Haar aandacht gaat voortdurend naar banale zaken.
De teruggevonden brief van Franscesco del Cossa is echt, de rest van het verhaal werd volledig door de schrijfster zelf ingevuld. Over de schilder zijn erg weinig feiten gekend. Men kent hem o.a. van de fresco’s Verheerlijking van Maart, April en Mei in het Schifanoia-paleis in de stad Ferrara.

2. Gezien en gezien worden ; kijken en bekeken worden
Spioneren – observeren : de moeder heeft het idee dat ze bespioneerd wordt
Wat was er het eerst? De tekeningen of de fresco’s : de kip en het ei
We kijken op een bepaalde manier naar de dingen. Iedereen heeft zijn eigen mening, hoe kijk jij? De eerste leeservaring is uniek en kan je niet meer herzien.
Interpretatie van de schilderijen: de eerste kijkervaring is belangrijk, ook al krijg je daarna meer uitleg over een schilderij.
De foto van Sylvie Vartan en France Gall (staat op de Engelstalige versie van het boek)
Ook de afbeeldingen die de verhalen vooraf gaan spelen in op het thema kijken, bekeken worden De afbeelding voor het verhaal van Francesco wordt is een detail uit een schilderij: twee ogen als een bril en bij deel George zie je een camera. Dit verwijst naar de ontelbare (straat)camera’s die in Groot-Brittannië opgesteld staan.
George spijbelt om een schilderij in het museum te gaan bekijken. Ze observeert hoeveel mensen er naar het schilderij kijken: haar manier om connectie met haar moeder te krijgen. Als je er fysiek niet meer bent, kan je dan nog gezien worden?
Is een schilder is door zijn schilderijen nog zichtbaar?
Bij het Francesco deel wordt de ik-persoon als het ware naar boven getrokken (vanuit het purgatorium=vagevuur) en op het eind van het George-deel gaat het over zal-zal-zal, een toespeling naar de toekomstige tijd.

3.Het gender-thema: man-vrouw
Een meisje in de middeleeuwen verkleedt zich als man om in de maatschappij meer kansen te hebben als schilder. Enkel religieuzen konden zich als kunstenaar ontwikkelen.
George is een meisje met jongensnaam. George worstelt met haar seksualiteit. Ze heeft een lesbische relatie met vriendin H en beseft niet wat haar overkomt.
Er is daarnaast ook nog de relatie met de moeder en haar vriendin

Andere parallellen in de twee verhalen:

George – Francesco : Moeder vroeg verloren – jonge jongen (het schildersknechtje Ercole / broertje Henry) – mannennaam maar vrouw – eigentijds / realistisch
Opdracht van de vader: de kleding van de broer moeten dragen, borsten afbinden
Het bordeel: de fantastische nacht behalve het schilderen
Terechtwijzen en de vrouwennaam “Georgie Girl” . George si een eigentijds personage met rake observaties.
Het rouwproces : In beide delen overlijdt de moeder vrij jong . De afstand en de aandacht afleiden
Moeder/dochter relatie : moeder is uitdagend en lokt graag reacties uit, grenzen (af)stellen, allergische reactie antibiotica – connectie houden met de moeder, ook na de dood
Ferrara: de plaats van de schilderij – Santa Lucia = patrones oogziekte – lichtfeest – Luce
Blauw: De moeder is gestorven aan antibiotica – blauw
Sterven aan de pest – schilderij, fresco blauwe hand, de blauwe band in het schilderij
De rituelen : het pornofimpje dat elke dag moet bekeken worden en het dagdagelijkse dansje ; De beker van vergeten en de beker van herinneringen
Humor
Klanken en geuren

Titel, lay-out en motto’s van het boek:

Titel ‘Het een als het ander’ : in het Nederlands verwijst het naar dualiteit / tegenstellingen
How to be both in het Engels (to be made and remade both)
Dit is een moeilijk te vertalen boek : spelen met vertaling.
Wat staat er op de kaft van het Nederlandstalig boek : is dit een oog? Een boomstam met ringen?
Motto van Hannah Arendt : was verslaggeefster bij het proces van Eichmann, het gezicht van het kwaad. Eichmann zag er uit als een onbeduidend mannetje, een ambtenaar. Een eerste indruk laat ons niet altijd zien wat erachter zit (zie parellel fresco-tekening) Is de parelduikster hier de moeder of de schrijfster?
Motto van Giorgio Bassini : deze auteur woont in Ferrara. Is de romanfiguur waar naar hij verwijst de schilder?

Opvallende citaten:

Taal is een levend en groeiend organisme. “Hoe krijg je een goed orgasme”
Jong en onbezwaard in een appelgaard

Alles betekent dood … dat de moeder van George van de aardbodem is verdwenen, of liever gezegd, in de aardbodem.

Please follow and like us:

Over Ann Vandamme

begeleidde al leesgroepen toen zij nog geen website had. Sinds 2007 plaatst zij alle leesgroepwerkbladen op het net. Ondertussen vist zij regelmatig werkbladen op uit haar papieren archief en zet die ook online. Vroeger werkte zij in een boekhandel, later in een uitgeverij en sinds 2014 is zij bibliothecaris van Pepingen, in het hart van het Pajottenland. De bibliotheken van de regio Pajottenland en Zennevallei werken nauw samen, en ook de verschillende leesclubs organiseren vaak een gemeenschappelijk evenement. Het logische gevolg is dat al deze leesclubs ook op deze blog een plaats krijgen. Veel leesplezier!
Dit bericht is geplaatst in bibliotheek Halle. Bookmark de permalink.

Geef een reactie